Мясцовыя структуры ТБМ

Баранавіцкая гарадская арганізацыя ТБМ была створана ў 1989 годзе. Першым старшынёй Баранавіцкай Рады ТБМ у 1989 годзе стаў Міхась Бернат, які вельмі шмат зрабіў для развіцця адраджэнцкага руху ў нашым рэгіёне. Другім кіраўніком арганізацыі быў Васіль Дубейка, які таксама плённа працаваў разам з сябрамі па пашырэнні беларускай мовы і культуры.

Віктар Сырыца – былы старшыня Баранавіцкай Рады Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны з 1996 па 2015 год.

На працягу апошніх 10 гадоў візітоўкай Баранавіцкай Рады ТБМ імя Ф. Скарыны была штотыднёвая радыёперадача на баранавіцкім радыё "Люблю наш край" (вядучыя Алесь Горбач, Наталля Урублеўская і Людміла Малашэня). Усяго са студзеня 1996 года прагучала больш за 400 радыёперадач. Іх тэматыка вельмі розная. Напрыклад, да 60-годдзя Вольгі Іпатавай, літаратурны партрэт Рыгора Барадуліна, сустрэча з Анатолем Клышкам, прэзентацыя кнігі баранавіцкага гісторыка і краязнаўца Здзіслава Сіцькі "Час збіраць камяні" (пра жыццё і дзейнасць Ігната Дамейкі). Ад самага пачатку краязнаўцы Міхась Бернат і Васіль Дубейка распавядалі радыёслухачам пра гісторыю нашага горада, вёсак Баранавіцкага раёна, найбольш адметных яго мясцін, пра выбітных землякоў. Старшыня гарадской рады ТБМ Віктар Сырыца заўсёды ўдала дапамагае зазірнуць у мінулае нашай Бацькаўшчыны, цікава распавядае пра юбілейныя гістарычныя даты. А літаратурныя юбілеі, гісторыя беларускага мастацтва не застаюцца без увагі дзякуючы супрацоўнікам Цэнтралізаванай бібліятэчнай сістэмы Наталлі Урублеўскай, Валянціне Лапато, Алене Барзілавай, Ліліі Сяргейчык. Пастаяннаму слухачу праграмы добра знаёмы голас Лідзіі Аляксандраўны Антановіч, ад якой можна пачуць шмат цікавага з народнага календара, пра прыкметы і чары нашых продкаў, гісторыю беларускіх гарадоў і мястэчак. Найбольш актыўна прымалі ўдзел у радыёперадачах Валянціна Лапато, Алена Барзілава, паэты Ян Савіцкі, Алесь Корнеў, Алесь Бакач, Раіса Раманчук, Алесь Белы, Іван Лагіновіч. На вялікі жаль, 2006 год быў апошнім годам, калі існавала нашая радыёперадача. У жніўні 2006 года яна перастала выходзіць на баранавіцкім радыё. Афіцыйна нам не далі ніякіх тлумачэнняў, нават не запрасілі ў рэдакцыю. Сябры Рады тройчы спрабавалі дамовіцца аб захаванні радыёперадачы, але безвынікова. Мы працягваем змаганне за любімую радыёперадачу і спрабуем знайсці паразуменне з гарадскімі ўладамі. Людзей пазбавілі любімай радыёперадачы, якая гучала на працягу 10-ці апошніх гадоў, адраджала гістарычную памяць і выхоўвала павагу да роднага краю.

Новы старшыня – Мікалай Падгайскі.

Кантактная інфармацыя
225409 г. Баранавічы вул. Камсамольская, д. 28, кв. 65,
тэл. хатні. 8(0163) 41-65-65, маб.+375 (29) 521-32-81
tatus1863@gmail.com

Віцебская абласная арганізацыя ГА "Таварыства беларускай мовы імя Ф. Скарыны" была створана 30 кастрычніка 1997 года. Першым старшынёй быў абраны вядомы на Віцебшчыне грамадскі дзеяч Іосіф Адамавіч Навумчык. Зараз арганізацыю ўзначальвае Марына Белахвостава.

Навумчык Іосіф Адамавіч – ганаровы старшыня Віцебскай абласной арганізацыі ТБМ.

Сакалова Алена Георгіеўна – намеснік старшыні Віцебскай абласной арганізацыі ТБМ. Выкладчык англійскай мовы Віцебскага індустрыяльна-педагагічна га каледжа.

На сённяшні дзень дзейнічаюць суполкі ТБМ у Віцебску і Віцебскім раёне, у Полацку і Полацкім раёне, у Наваполацку, Глыбокім, Паставах, Шаркаўшчыне, Верхнядзвінску, Гарадку, Оршы, Ушачах . Трэба сказаць, што некаторыя раённыя арганізацыі аб'ядноўваюць суполкі, што працуюць у вёсках ці мястэчках. Як, напрыклад, у Падсвіллі (Глыбоцкі раён) ці ў Германавічах (Шаркаўшчынскі раён). Зараз абласная арганізацыя налічвае ў сваіх шэрагах больш за трыста сяброў.

Многія мерапрыемствы, што праводзяцца абласной арганізацыяй, сталі ўжо традыцыйнымі. Так, напрыклад, рэгулярна ладзяцца агляды-конкурсы рэгіянальнага друку "З беларускім словам". Асноўная мэта – заахвоціць рэдакцыйныя калектывы да больш шырокага выкарыстання роднай мовы на старонках газет. У журы ўваходзяць прафесійныя лінгвісты – выкладчыкі ВНУ, журналісты, пісьменнікі, настаўнікі-беларусазнаўцы, грамадскія дзеячы. Пасля падвядзення вынікаў кіраўніцтва абласной рады наведвае рэдакцыі, якія перамаглі, і ўручае граматы і сувеніры. Эфект ад падобных акцый вельмі значны.

Кожны год у чэрвені сябры абласной арганізацыі выязджаюць на радзіму Васіля Быкава ў вёску Бычкі Ушацкага раёна, дзе праводзяцца Літаратурныя чытанні, прысвечаныя знакамітаму пісьменніку-земляку. А ў 2006 годзе ў віцебскім парку культуры і адпачынку "Мазурына" была арганізаваная маштабная імпрэза – "Быкаўскія чытанні" – з запрашэннем знакамітых айчынных літаратараў, бардаў, грамадскіх дзеячаў. Тады ў святкаванні прынялі ўдзел больш за паўтысячы чалавек.

За час свайго існавання Віцебская абласная арганізацыя правяла дзясяткі сустрэч з пісьменнікамі, культуролагамі, музыкамі. Неаднаразова гасцямі ў розных установах Віцебшчыны былі Генадзь Бураўкін, Ніл Гілевіч, Анатоль Вярцінскі, Рыгор Барадулін, Уладзімір Арлоў, Віктар Шалкевіч і іншыя вядомыя творцы. Традыцыйна сябры ТБМ адзначаюць юбілейныя і памятныя даты пісьменнікаў-землякоў: Уладзіміра Караткевіча, Генадзя Бураўкіна, Рыгора Барадуліна, Анатоля Вярцінскага і інш.

Штогод у шэрагі ТБМ уступаюць новыя прыхільнікі роднага слова з ліку студэнцкай, вучнёўскай і працоўнай моладзі, а таксама людзі старэйшага ўзросту, якія таксама прыйшлі да беларушчыны.

Кантактная інфармацыя

Юрыдычны адрас арганізацыі:
Віцебск, вул. Леніна, 33. Індэкс: 210026

Старшыня Віцебскай абласной рады:

Марына Белахвостава (+375 29 714-83-13 мтс)


Ганаровы старшыня Віцебскай абласной арганізацыі ТБМ:

Навумчык Іосіф Адамавіч (+37529 2111028; +37529 6089061)

Намеснікі старшыні:
Сакалова Алена Георгіеўна (+37529 7184688, мтс)

Гродзенскае абласное Таварыства беларускай мовы было створана ў 1991 годзе на паседжанні актывістаў-беларусістаў факультэта беларускай філалогіі і культуры, упершыню створанага ў Беларусі пры непасрэдным хадайніцтве і значных высілках членаў Рады.У склад яе ўваходзілі Сцяцко Павел Уладзіміравіч( абраны на гэтым паседжанні старшынём Рады), прафесар,загадчык кафедры беларускай культуры; Пяткевіч Аляксей Міхайлавіч, прафесар, загадчык кафедры беларускай літаратуры; прафесар Габрусевіч Сяргей Аляксандравіч, дацэнт Лецка Ксенафонт Іванавіч, дацэнт Мельнікаў М.М.

Рада ТБМ сваёй найпершай задачай лічыла дамагчыся ад адміністрацыі Гродзенскага ўніверсітэта (рэктар Бадакоў А.В.) пераводу на беларускую мову чытаных тут навучальных курсаў. Супраціў "савецкай" адміністрацыі ўніверсітэта гэтаму ўдалося ліквідаваць толькі з дапамогай самай высокай кіроўнай інстанцыі Рэспублікі Беларусь-Вярхоўнага Савета, непасрэдна Прэзідыума і яго кіраўніка Станіслава Шушкевіча.

Пасля трохразовага наведання кабінета С.С.Шушкевіча членамі рады ТБМ рэктар А.В.Бабакоў быў вызвалены ад пасады. Узначаліў ГрДУ імя Янкі Купалы прафесар Ківач Леанід Мікалаевіч. Беларусізацыя ва ўніверсітэце пайшла шпаркімі крокамі. Быў выдадзены навучальны дапаможнік П.У.Сцяцко "Пачатковы курс мовазнаўства"(1993).

Па-беларуску сталі чытацца не толькі гуманітарныя, але і прыродазнаўчыя курсы. Былі створаны першасныя суполкі ТБМ на факультэтах універсітэта. З прамовамі на ўніверсітэцкіх радах ГрДУ часта выступаў старшыня абласной Рады ТБМ П.У.Сцяцко.

Члены Рады ТБМ выступалі на абласным тэлебачанні (кіраваў ім Валеры Задаля ), радыё, друкавалі свае публіцыстычныя і навуковыя артыкулы на старонках абласной газеты "Гродзенская праўда" і Зэльвенскай раённай газеты "Праца".
Напрыклад, быў апублікаваны артыкул П.У.Сцяцко "Беларукая мова і яе месца ў моўнай супольнасці свету". У 1998 і 1999 гадах выйшлі з друку навучальныя дапаможнікі для ВНУ Беларусі "Праблемы нормы, культуры мовы", "Праблемы лексічнага нармавання беларускай мовы"(аўтар П.У.Сцяцко).

З артыкуламі гэтага кірунку выступалі члены ТБМ (Сцяцко, Пяткевіч, Габрусевіч) на старонках рэспубліканскіх выданняў "Настаўніцкая газета","Звязда", "Беларуская мова і літаратура","Роднае слова","Народная асвета","Полымя", "Маладосць" і інш.

У Гродне сталі выходзіць выданні:"Гарадзенскія запісы"(старонкі гісторыі і культуры) (1993,1996,1997) (адказны рэдактар П.У.Сцяцко,члены рэдкалегіі А.М.Пяткевіч, І.В.Жук і інш.),часопіс"Нясвіж"(адказны рэдактар С.А.Габрусевіч).
У "Народнай газеце" былі апублікаваны тэксты пастановы Гродзенскай абласной і гарадской Рады ТБМ па пытаннях духоўнага адраджэння беларусаў(1991-1992).

12 лютага 1994г. на філфаку ГрДУ адбылося паседжанне Гарадзенскай абласной рады ТБМ.

14 лютага 1996г. на паседжанні рады ТБМ у рамках гарадской арганізацыі створана ГА Таварыства беларускай вышэйшай школы. Старшынём абраны А. Астроўскі.

Сцяцко Павел Уладзіміравіч

https://www.facebook.com/HrodnaBielarus
https://www.facebook.com/groups/525534704773974/

Лідская гарадская арганізацыя грамадскага аб'яднання "Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны" заснавана ў 1989 годзе, апошняя перарэгістрацыя - 22 жніўня 2006 года.

Лідская гарадская арганізацыя Грамадскага аб'яднання "Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны" - найбуйнейшая рэгіянальная арганізацыя ТБМ Беларусі. У арганізацыю ўваходзяць: арганізацыя ТБМ Лідскага каледжа (15 суполак), 6 тэрытарыяльных суполак і адна суполка на прадпрыемстве "Белтэксоптык", а таксама адзіночныя сябры па горадзе.

У арганізацыі па спіску 250 чалавек, з іх 200 чалавек студэнты Лідскага каледжа.

Уся асноўная грамадская дзейнасць у горадзе праводзіцца ад імя Лідскай гарадской арганізацыі Грамадскага аб'яднання "Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны".

Старшыня Лідскай гарадской арганізацыі ГА "ТБМ імя Ф. Скарыны" Станіслаў Суднік уваходзіць у склад рэспубліканскай Рады ТБМ і Каардынацыйнай рады палітычных партый і грамадскіх арганізацый пры Лідскім райвыканкаме.

Арганізацыя дзейнічае ў адпаведнасці са Статутам ТБМ.

Асноўная дзейнасць арганізацыі – выдавецкая.

Арганізацыя з 1997 года выдае рэспубліканскую газету "Наша слова" (выдадзена больш за 700 нумароў), часопіс "Лідскі летапісец" (выдадзена больш за 50 нумароў), альманах "Ад лідскіх муроў" (7 выпускаў). Для выдавецкай дзейнасці пры арганізацыі створана і зарэгістравана Установа інфармацыі "Выдавецкі дом ТБМ".

Арганізацыя выдавала зарэгістраваную газету "Тэлескоп", выдавала або дапамагала ў выданні незарэгістраваных газет: "Народная трыбуна", "Голас з Ліды", "Голас Ліды", "Лідар", "Мастоўскі веснік", "Мястэчка", "Сяброўка", "Бярозаўскія навіны", студэнцкай газеты "Прадмова" і інш.

Арганізацыя выдала некалькі дзясяткаў беларускамоўных кніг самага рознага прызначэння, сярод іх адзіны ў свеце падручнік стэнаграфіі на беларускай мове, летапісы ТБМ да 15- і 20-годдзя арганізацыі, перакідныя календары на 2010 і 2011 гады (укладальнік прафесар А. Пяткевіч) і інш.

З ініцыятывы Лідскай гарадской арганізацыі ГА "ТБМ імя Ф. Скарыны" ў Лідзе ўстаноўлены помнік Францішку Скарыну, памятны знак герою паўстання 1863 года ксяндзу Адаму Фалькоўскаму, крыжы ля магіл паўстанцаў 1863 года, крыж у Беліцы на месцы бітвы лідскай шляхты з маскоўскімі войскамі (знесены), адкрыты літаратурны музей у доміку Таўлая, на карце горада з'явіліся вуліцы Грунвальдская, імя І. Дамейкі, бульвар князя Гедыміна.

Старшынямі арганізацыі былі Міхась Мельнік, Лявон Анацка, Лілея Сазанавец. З 1999 года арганізацыяй кіруе Станіслаў Суднік.

Кантактная інфармацыя

Разліковы рахунак арганізацыі ў банку 3015203090019 у Белаграпрамбанку г. Ліды, код 152101441, УНП 500016944.

Юрыдычны адрас:
231293, Лідскі р-н, в. Даліна.

Паштовы адрас:
231282, Ліда-2, п/с 7.
Тэл. 8-029-7887728.
sudnik@list.ru

20 чэрвеня 1999 г. адбылася ўстаноўчая канферэнцыя ТБМ па Мінскай вобласці. Прысутнічала 14 чалавек. Старшынёй Мінскай абласной арганізацыі ТБМ быў абраны Генадзь Банкевіч.

Мінская абласная арганізацыя ТБМ зарэгістравана 16 снежня 1999 г. ва Упраўленні юстыцыі Мінаблвыканкама.

У красавіку 2000 г. была зацверджана пячатка і штамп Мінскай абласной арганізацыі ТБМ.

1 красавіка 2001 г. на сядзібе ТБМ адбылася справаздачна-выбарчая канферэнцыя МІнскай абласной арганізацыі ТБМ. Прысутнічаў 21 чалавек. Старшынёй абраны Юрый Малаш (Заслаўская суполка ТБМ "Нашчадкі Рагнеды").

На жнівень 2002 г. у структуры Мінскай абласной арганізацыі ТБМ было 27 рэгіянальных арганізацый і суполак.

2 лютага 2003 г. адбылася абласная канферэнцыя ТБМ. Прысутнічала 7 чалавек. Старшынёй абласной арганізацыі пераабраны Юрый Малаш.

На 1 верасня 2003 г. Мінская абласная арганізацыя налічвала 1516 сяброў ТБМ.

23 кастрычніка 2005 г. адбылася канферэнцыя Мінскай абласной арганізацыі ТБМ. Прысутнічала 8 дэлегатаў. Старшынёй абраная Таццяна Трубач (Заслаўская суполка ТБМ "Нашчадкі Рагнеды").

29 красавіка 2007 г. прайшла абласная канферэнцыя ТБМ. Прысутнічала 8 дэлегатаў. Старшынёй абраны Юры Алейнік (Мінск, Маладзечна).

27 ліпеня 2008 г. прайшла абласная канферэнцыя ТБМ. Прысутнічала 10 дэлегатаў. Старшынёй абраны Юры Малаш.

25 ліпеня 2011 г. на адрас сядзібы ТБМ дасланая падзяка ад ААБ "Беларусбанк". Банк дзячыць ТБМ, і, у прыватнасці, Таццяне Трубач, за добры водгук аб каляндарнай прадукцыі банка. З ліста: "нацыянальная тэма нязменна прысутнічае ў рэкламна-інфармацыйнай дзейнасці банка".

30 жніўня 2011 г. адбылося паседжанне Рады Мінскай абласной арганізацыі ТБМ. Прысутнічала 5 сяброў. Вырашылі прызначыць канферэнцыю Мінскай абласной арганізацыі ТБМ на 17 верасня 2011 г.

17 верасня 2011 г. адбылася канферэнцыя Мінскай абласной арганізацыі ТБМ. Прысутнічала 9 сяброў. Старшынёй арганізацыі абраны Мікалай Курыльчык (Слуцк).

Звесткі аб дзейнасці Мінскай абласной арганізацыі ТБМ

Сябры ТБМ прымалі ўдзел у праграме падтрымкі Беларусі Федэральным урадам Германіі па накірунках: Нефармальная адукацыя, Сельскі і эколага-краязнаўчы турызм, Павестка на XXI ст. (праект ААН), удзельнічалі ў конкурсе на веданне гісторыі Польшчы, арганізаваны Пасольствам РП у Беларусі і газетай "Народная Воля".

Кіраўнік абласной арганізацыі ТБМ Юрый Малаш выдаў кнігі "Покліч Рагнеды" і "Патаемнае наіўных мастакоў". Таксама Юрый Малаш напісаў сцэнар фільма "Вяртанне месяцовага святла". Прайшлі некалькі асабістых выстаў "Рукапісная кніга Юрася" і выстава ў ГКМЗ "Заслаўе", прысвечаная яго памяці (2011 год).

Арганізаваны майстар-клас "Лялькі ў беларускім народным адзенні".

Адбыліся сустрэчы з мастакамі, пісьменнікамі, краязнаўцамі.

Беларускі шлях: сябры абласной арганізацыі наведалі музеі ў Строчыцах, Міры, Заслаўі, Мінску, Вязынцы, Ракуцёўшчыне. Адбыліся вандроўкі ў Лепель, Мядзель, Камарова, у в. Крапіўна (у рамках праграмы "Сельскі турызм"), Віцебск, Гродна, Вільню і іншыя.

Прынялі ўдзел у выставе "Краявіды Беларусі "(школа).
Удзельнічалі ў правядзенні традыцыйных беларускіх святаў: Купалле, Каляды, Талака, Дажынкі, Жаніцьба Цярэшкі, Дабравешчанне. Беларускае вяселле ў Заслаўі (ГКМЗ).

Арганізоўвалі і ажыццяўлялі матэрыяльную і маральную дапамогу сябрам ТБМ у вучобе. Падтрымлівалі настаўнікаў беларускай мовы і літаратуры інфармацыяй, газетамі, аказвалі неабходную дапамогу пад час правядзення вечарын, экскурсій. Моладзь ТБМ брала ўдзел у семінары "Я – лідар!". Пры падрымцы сяброў арганізацыі створана беларускамоўная група ў дзіцячым садку (Мінск).

Працуе інфармацыйны цэнтр ТБМ у Заслаўі. Падрыхтаваны публікацыі пра знакамітых землякоў, ветэранаў і вучоных Беларусі. Распачата праца па складанні Альманаха творчасці сяброў ТБМ.

ТБМ-аўцы вобласці ўдзельнічалі ў святкаванні юбілея Ул. Караткевіча ў СШ №3 г. Орша, у правядзенні імпрэзы да 120 –годдзя Язэпа Драздовіча, у фестывалі "Музыка беларускіх сядзібаў".

Стала добрай традыцыяй праводзіць віншаванні з нагоды юбілеяў сяброў ТБМ, якія пражываюць у Мінскай вобласці.

На асабістым рахунку найбольш актыўных сябраў арганізацыі - удзел у мерапрыемствах па даследванні гісторыі і культуры Заслаўя, Міншчыны. Тэматыка: "Турызм – на службу Беларусі". Надрукаваны артыкул "Гісторыя беларускай школы ў Заслаўі".

21 лютага мы святкуем Міжнародны дзень роднай мовы: ладзім дыктоўку, імпрэзы, дасылаем віншаванні з Міжнародным днём роднай мовы,у прыватнасці, у абласныя ўстановы адукацыі.

Мінская абласная арганізацыя ТБМ пастаянна займаецца папулярызацыяй беларускай мовы праз распаўсюд календароў, паштовак і інш. Так, намі рыхтуюцца тэксты ў рамках дзейнасці "Віншуем па-беларуску", былі арганізаваны беларускія чытанні ў сядзібе ТБМ (2009-2010 гг), правялі два семінары "Я магу жыць лепей".

Праз арганізаваную электронную рассылку навін сябрам ТБМ трымаем пастаянны кантакт з усімі зацікаўленымі асобамі.З мэтай культурнага развіцця сябры абласной арганізацыі наведваюць беларускія тэатры, выставы, канцэрты, ладзяць беларускамоўныя экскурсіі.

Абласная арганізацыя ўсталявала і падтрымлівае адносіны з іншымі грамадскімі аб'яднаннямі: МГА "Экапраект", "Чазенія", ТГА "Мастак", Таварыства беларускай школы, Таварыства аховы помнікаў, Саветамі ветэранаў і інш.

Магілёўская абласная арганізацыя Грамадскага аб'яднання "Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны" (МАА ТБМ) была створана 27 траўня 1993 года на аснове 6 рэгіянальных арганізацый вобласці – Магілёўскай гарадской, Бабруйскай гарадской, Бабруйскай, Бялыніцкай, Круглянскай і Чавускай раённых арганізацый. Непасрэднай патрэбы ў стварэнні абласной арганізацыі не было, бо ўсе названыя арганізацыі кантактавалі наўпрост з рэспубліканскімі органамі ТБМ і новы прамежкавы орган нічога ў гэтых кантактах не дадаваў. Але набліжаліся чарговыя выбары (і дэпутатаў Вярхоўнага Савета, і прэзідэнта Беларусі), для кантролю за якімі грамадскія аб'яднанні і іх рэгіянальныя структуры ў той час маглі вылучаць сваіх назіральнікаў. Гэта і стала адным з галоўных аргументаў на карысць стварэння новай структуры ТБМ.

Каардынаваць дзейнасць рэгіянальных арганізацый вобласці на ўстаноўчай канферэнцыі было даручана абласной Каардынацыйнай радзе ў складзе каардынацыйнага цэнтра з трох чалавек і па адным прадстаўніку ад кожнай рэгіянальнай арганізацыі, зарэгістраванай пры абласной Каардынацыйнай радзе. У склад Каардынацыйнага цэнтра абраныя Міхась Булавацкі, старшы выкладчык педагагічнага інстытута (старшыня рады), Яраслаў Клімуць, дэкан філалагічнага факультэта таго ж інстытута (намеснік старшыні рады) і Сымон Глазштэйн (сакратар рады).

Пазначаную вышэй задачу Каардынацыйная рада МАА ТБМ выконвала вельмі актыўна: больш за сотню яе прадстаўнікоў у 1994-1996 гадах удзельнічалі ў выбарах і рэферэндумах у якасці назіральнікаў. Але, натуральна, дзейнасць рады гэтай задачай не абмяжоўвалася.

Сябры рады арганізавалі збор пасылак беларускай літаратуры для беларусаў замежжа. Высланы пасылкі беларусам Казахстана, беларусам Масквы, беларусам Іркуцка, беларусам Крыма. З апошнімі пазней усталяваны непасрэдныя кантакты, было некалькі вандровак клуба аматараў гісторыі і падарожжаў "Чароўны ўспамін" з удзелам сяброў ТБМ па мясцінах, звязаных з імем Максіма Багдановіча (Беларусь і Крым). Падарунак у 30-50 кніг зроблены бібліятэцы ліцэя № 1 (тады гэты ліцэй лічыўся ліцэем пры педагагічным інстытуце), бібліятэцы беларускай гімназіі, створанай на базе сярэдняй школы № 9 Магілёва, бібліятэцы Асіповіцкай беларускай гімназіі.

Пачаў працу нядзельны беларускі ліцэй, як філія Беларускага гуманітарнага культурна-адукацыйнага цэнтра. На базе гэтага ліцэя планавалася стварэнне першага ў Магілёве беларускага ліцэя. Сябры рады МАА ТБМ распрацавалі ўсю неабходную для гэтага дакументацыю, якая была прадстаўлена на зацвярджэнне ў аблвыканкам. На жаль, гэтая ініцыятыва не завяршылася поспехам, бо, як высветлілася пазней, ёй актыўна супрацьдзейнічаў тагачасны начальнік абласнога ўпраўлення адукацыі А.Раманаў.

Сябры МАА ТБМ актыўна падтрымлівалі беларускамоўныя класы, створаныя ў гарадах, падбіралі кнігі ў падарунак дзецям, удзельнічалі ў сустрэчах з гэтымі класамі ды інш. У 1993-1994 навучальным годзе 6,6% школьнікаў Магілёва вучыліся ў беларускамоўных класах. Але з наступнага года пасля выбараў прзідэнта і асабліва пасля моўнага рэферэндуму колькасць такіх класаў пачала імкліва скарачацца, што выразна характарызуюць, напрыклад, такія лічбы: у першыя беларускамоўныя класы Магілёва было прынята навучэнцаў у 1993 годзе 1063, у 1994 годзе ўжо 280, а ў 1995 годзе толькі 12. З 1996 года набор у беларускамоўныя класы абласнога цэнтра не ажыццяўляўся і нават не абвяшчаўся. А тыя класы, якія пачалі працу ў беларускамоўным рэжыме, паступова пачалі пераводзіць на рускамоўнае навучанне. Апошнімі зніклі беларускія класы ў сярэдняй школе № 5 (2001 год), дзе дырэктарам быў У.Міхальцоў.

Кіраўнікі і сябры МАА ТБМ вялі і працягваюць весці актыўную працу па змяненні гэтай сітуацыі. У 1999 годзе, да трэціх угодкаў моўнага рэферэндуму, на базе універсітэта імя А.Куляшова (былы педагагічны інстытут) найперш намаганнямі Я.Клімуця праведзена навукова-практычная канферэнцыя "Беларуская мова: стан ужытку пасля рэферэндуму", дзе старшыня МАА ТБМ выступіў з дакладам "Дырэктар школы як апірышча антынацыяналізму". Выдадзены зборнік дакладаў канферэнцыі, а названы даклад надрукаваны таксама ў газеце "Тыднёвік Магілёўскі", з гэтай газетай сябры МАА ТБМ актыўна супрацоўнічалі.

Кіраўнікі МАА ТБМ актыўна падтрымлівалі бацькоў Машы Каральковай з г.Горкі, якія дамагаліся для сваёй дачкі беларускамоўнага навучання. Праз дзікае супраціўленне райвыканкамаўскіх структур Каральковы прадраліся, для Машы быў створаны адмысловы клас з адным вучнем. Пазней да Машы далучыліся яшчэ некалькі вучняў, Маша заканчвала школу ў беларускамоўным класе з 15 чалавек.

У 2002 годзе кіраўнікі Магілёўскага гарадскога ўпраўлення адукацыі, саступаючы настойлівасці сяброў ТБМ, пагадзіліся на адкрыццё беларускамоўнага 7-га матэматычнага класа, мяркуючы, мабыць, што ахвотнікаў вучыцца ў такім класе не знойдзецца. Але знайшліся, бацькі чатырох сямікласнікаў падалі заявы на такое навучанне. На сустрэчы кіраўнікоў абласной і гарадской арганізацый ТБМ з галавой аблвыканкама Б.Батурам было знойдзена пагадненне аб адкрыцці класа з такой колькасцю вучняў на базе нацыянальнай гімназіі № 30. Але начальнік абласнога ўпраўлення адукацыі В.Багданаў і старшыня Кастрычніцкага райвыканкама Лебедзеў не выканалі даручэння старшыні аблвыканкама, "не знайшлі сродкаў".

Зараз намаганнямі сужонцаў Салаўёвых і пры падтрымцы кіраўніцтва МАА ТБМ, на базе сярэдняй школы № 1 Магілёва адкрыты першы беларускамоўны клас з трыма навучэнцамі.

Важнай задачай сваёй дзейнасці МАА ТБМ лічыць папулярызацыю роднай мовы сярод моладзі, найперш школьніцкай моладзі, асабліва той яе часткі, якая здольная ў матэматычных, прыродазнаўчых навуках і таму гуманітарны складнік сваёй адукацыі лічыць другасным, не вартым вялікай увагі. З гэтай мэтай у 1999 і 2000гг. суполкай настаўнікаў, створанай пад эгідай МАА ТБМ, былі праведзены дзве беларускамоўныя абласныя матэматычныя алімпіяды, якія з 2001 года пераўтварыліся ў спаборніцтва школьнікаў пад назвай "Беларускае пяціборства". У 2012 годзе "Беларускае пяціборства" праведзена адзінаццаты раз. Спаборніцтва стала папулярным, штогод пазмагацца за прызы пяціборства збіраюцца 30-40 навучэнцаў з усёў Магілёўскай вобласці. Аб тым, як гэтае спаборніцтва дапамагае маладым матэматыкам-фізікам далучыцца да гісторыі роднай краіны, да яе мовы і найлепшых твораў літаратуры, маецца шмат публікацый у дзяржаўнай і недзяржаўнай прэсе.

Вялікую ролю ў нацыянальна-культурным жыцці магілёўцаў адыгрываў народны тэатр пры Магілёўскім гарадскім цэнтры культуры, якім кіраваў заслужаны дзеяч культуры Рэспублікі Беларусь Валянцін Ермаловіч, актыўны сябар ТБМ. На спектаклі гэтага тэатра збіралася поўная зала гледачоў, кожнаму з якіх была неабыякавай гісторыя роднай краіны і роля мовы ў сённяшнім яе жыцці. Валянцін Іванавіч шматкроць заяўляў, што выконвае рэжысёрскую працу як заданне ТБМ і лічыць яе адной з важнейшых форм дзейнасці ТБМ. На жаль, са смерцю гэтага выбітнага чалавека тэатр узначалілі рускамоўныя людзі і таму ранейшай ролі ён ужо не адыгрывае.

МАА ТБМ праводзіла шмат іншай працы, скіраванай на нацыянальнае адраджэнне, на вяртанне роднай мовы ў шырокі ўжытак беларусаў. Праца ажыццяўлялася і пры ўзаемадзеянні з іншымі грамадскімі аб'яднаннямі Магілёва і вобласці, чые мэты шмат у чым супадалі з мэтамі дзейнасці ТБМ: грамадскім аб'яднаннем "Кола сяброў", клубам "Чароўны ўспамін", аддзяленнымі Таварыства беларускай школы, партыяй БНФ, Беларускай асацыяцыяй журналістаў ды інш. Праводзіліся сумесныя мерапрыемствы, вандроўкі, творчыя сустрэчы з вядомымі асобамі, канцэрты ды інш.

З пачатку свайго стварэння Магілёўская абласная арганізацыя ТБМ паступова пашыралася. Пад канец стагоддзя існавалі раённыя арганізацыі ці суполкі ТБМ (як незарэгістраваныя раённыя арганізацыі) у раёнах: Асіповіцкім (старшыня – Таццяна Барэль), Бабруйскім (старшыня – Уладзімір Руды), горадзе Бабруйску (старшыня – Віктар Маліноўскі), Бялыніцкім (старшыня – Міхась Карпечанка), Горацкім ( старшыня – Святлана Кротава), Касцюковіцкім (старшыня – Людміла Леўчанка), Клімавіцкім (старшыня – Сяргей Аржанцаў), Круглянскім (старшыня – Святлана Вадап'ян), Крычаўскім (старшыня – Ганна Аўсеенка), горадзе Магілёве (старшыня – Яраслаў Клімуць), Мсціслаўскім (старшыня – Юры Маліноўскі), Слаўгарадскім (старшыня – Фелікс Шкірманкоў), Хоцімскім (старшыня – Янка Верабей), Чавускім (старшыня – Мікалай Салаўцоў), Чэрыкаўскім (старшыня – Станіслаў Хахлоў), Шклоўскім (старшыня – Алесь Грудзіна). Большасць гэтых арганізацый не былі пастаўлены на ўлік у адпаведных райвыканкамах, у адных выпадках з-за неактыўнасці іх кіраўніцтва, але часцей з-за супраціўлення кіраўніцтва райвыканкамаў, якое часам даходзіла да непрыкрытай варожасці. Напрыклад, у Касцюковічах кіраўнікам раёна вельмі не падабаліся публікацыі і выступленні старшыні мясцовай суполкі ТБМ Людмілы Леўчанка. Вынікам стала тое, што вячэрняя школа, дзе спадарыня Леўчанка выкладала беларускую мову, была закрыта "з-за малой колькасці вучняў", усе настаўнікі былі працаўладкаваныя ў іншых школах, толькі спадарыні Леўчанка месца ні ў гарадскіх школах, ні ў вясковых не знайшлося. А суполка была знята з уліку.

Тым не менш, дзейнасць МАА ТБМ і яе рэгіянальных структур, колькасць якіх зараз зменшылася, працягваецца нават у такіх неспрыяльных умовах.

Магілёўскую абласную арганізацыю ТБМ у свой час узначальвалі:

Міхась Булавацкі (травень 1993 – снежань 2002); Наталля Лебедзева (снежань 2002 – снежань 2005); Валадар Цурпанаў (снежань 2005 – сакавік 2006); Яраслаў Клімуць (з красавіка 2006 г.).

Кантактная інфармацыя

Алег Дзьячкоў, старшыня Магілёўскай гарадcкой суполкі ГА "Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны":
24-03-36, (+37529) 388-35-61; (+37529) 245-64-52
tbm_mahilou@tut.by

Сяржук Дымкоў, намеснік старшыні:
25-23-53, (+37544) 700-87-04

Таццяна Красоўская, кіраўнік гуртка беларускай мовы:
(Velcom-8-029-393-14-61)

Юрась Каласоўскі, куратар краязнаўчых вандровак, аператар сайта mahilou.org

Аляксей Карпенка, літаратурны клуб:
(+37529) 639-11-17

12.09.2020 года ў Наваградку, у Краязнаўчым музеі адбыўся сход Наваградскай суполкі ТБМ "Узвышша". Адзінагалосна быў пераабраны старшыня суполкі Солтан Дзмітрый. Адзінагалосна быў абраны рэвізор суполкі Святлана Абдулаева. Былі выслуханы мерапрыемствы і дасягненні суполкі за апошнія 20 месяцаў. Сярод мерапрыемстваў ТБМ "Узвышша":

- пачатак устаноўкі памятнага знака Яўхіму Карскаму ў вёсцы Ятра,

- удалы збор 5000$ на помнік Міндоўгу ў Наваградку,

- абарона дзіцячай бібліятэкі, мастацкай і музычнай школы ў Наваградку,

- абарона гісторыка-культурнай спадчыны Наваградка,

- праца над архітэктурным праектам наваградскай Ратушы і распрацоўка канцэпцыі адбудовы цэнтральнай плошчы Наваградка,

- распрацоўка, раздрукоўка і шырокі распаўсюд у горадзе 1500 высокаякасых інфармацыйных беларускамоўных плакатаў супраць COVID-19,

- з ініцыятывы ТБМ ў Наваградку з'явіліся шыльды з гістарычнымі назвамі вуліц горада

Навагрудская ТБМ, Суполка "УЗВЫШША"
Старшыня : Дзмітрый Солтан
+375 44 462 4730
231400, г. Навагрудак, вул.Гродзенская 2

Звесткі дададуцца ў бліжэйшы час

27 чэрвеня 1989 года адбыўся Устаноўчы з'езд Таварыства беларускай мовы імя Ф. Скарыны летам-восенню пачалі стварацца тэрытарыяльныя суполкі арганізацыі па ўсёй Беларусі.

28 верасня адбылася ўстаноўчая канферэнцыя Фрузенскай раённай арганізацыі ТБМ г. Мінска, на якой была абрана рада з 7 чалавек: Алег Якшэвіч (старшыня), Генадзь Банкевіч (намеснік), Людміла Герчык (сакратар), Жанна Рагуля, Аляксей Лапенка, Ніна Мікуліч, Алена Дэц і Рэвізійная камісія ў колькасці 3 сяброў: Ярхова Алена (старшыня), Наталля Юшкевіч, Харужык Леанід.

У 1989-1991 гг. ствараліся суполкі ТБМ ва ўстановах і на прадпрыемствах раёна, у іх ўвайшло каля 450 чалавек.

З першых дзён узнікнення раённай арганізацыі прадметам яе дзейнасці з'ўляецца культурна-асветніцкая праца, а задачай - адраджэнне беларускай мовы ў дзяржаўным, грамадскім і духоўным жыцці жыхароў раёна, садзейнічанне беларускамоўнай асвеце, абарона правоў сваіх сяброў у дзяржаўным, грамадскім і духоўным жыцці жыхароў раёна, у дзяржаўных гаспадарчых і грамадскіх органах іншых арганізацый.

Справаздачна-выбарчыя канферэнцыі раённай арганізацыі з 1989 па 2006 г. праводзілася ў 2 гады раз; з 2006 г. – раз у 3 гады. Перыядычнасць паседжанняў Рады – штоквартальна.

За час існавання арганізацыі яе кіраўнікамі былі: Алег Якшэвіч, намеснік дырэктара аўтобуснага парка №5 (1989-1998).

Віктар Бекіш, кандыдат філалагічных навук, дацэнт кафедры беларускай мовы МДПУ імя Максіма Танка (1998-2000), Алесь Чэчат, выкладчык беларускай мовы і літаратуры лінгвагуманітарнага каледжа УА МДЛУ (2000-2012).

Фрунзенская раённая арганізацыя ТБМ г. Мінска зарэгістравана як грамадскае аб'яднанне ў Адміністрацыі Фрунзенскага раёна г. Мінска 18 ліпеня 2000 г. (Пасведчанне №2-004). Юрыдычны адрас: 220123, г. Мінск, вул. В. Харужай, 16 (Бібліятэка імя Янкі Купалы). На жаль, у сваім раёне юрыдычны адрас атрымаць не ўдалося. Ды зарэгістраваць яе ў Адміністрацыі Фрунзенскага раёна было надзвычай цяжка. Паўгода бесперапынных клопатаў тагачаснага старшыні Фрунзенскай арганізацыі ТБМ Віктара Андрэевіча Бекіша, нарэшце, далі плён. Былі сабраны ўсе неабходныя дакументы, і нашу арганізацыю зарэгістравалі.

На сённяшні дзень арганізацыяй ТБМ Фрунзенскага раёна г. Мінска кіруе Рада, абраная 14 кастрычніка 2010 г. на справаздачна-выбарчай канферэнцыі першасных суполак у складзе 7 чалавек:
1. Алесь Чэчат – старшыня.
2. Аляксей Лапенка – намеснік старшыні
3. Віктар Бекіш – сябар
4. Алег Якшэвіч – сябар
5. Алесь Грыгор'еў– сябар
6. Мікола Бамбіза – сябар
7. Павел Чайкоўскі – сябар

У склад Мінскай гарадской Рады ТБМ ад Фрунзенскага раёна абраны Барыс Мускі, Аляксей Лапенка. У склад Рэспубліканскай Рады ТБМ імя Францішка Скарыны на ХІ З'ездзе былі абраны Валянціна Раманцэвіч і Алесь Чэчат.

Многія сябры суполак ТБМ раёна актыўна удзельнічаюць ва ўсіх значных акцыях і мерапрыемствах, якія праводзяцца пад эгідай Рады і Сакратарыята Рэспубліканскай арганізацыі Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны: збіралі подпісы пад зваротамі за адкрыццё беларускага нацыянальнага універсітэта; у Камітэт па стандартызацыі, метралогіі і сертыфікацыі пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь з патрабаваннем афармлення тавараў беларускай вытворчасці па-беларуску; да кіраўніцтва Мінскага метрапалітэна з патрабаваннем змены назвы станцыі метро "Плошча Леніна" на "Плошчу Незалежнасці" і візуальнага афармлення станцыі па-беларуску; да Старшыні Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Рэспублікі Беларусь з патрабаваннем спыніць дыскрымінацыю беларусаў па моўнай прыкмеце і аднаўлення беларускай мовы на тэлебачанні ў поўным аб'ёме; да кіраўнікоў буйнейшых гандлёвых цэнтраў Фрунзенскага раёна "Талін", "Нарач", "Заходні" з патрабаваннем візуальнага афармлення гандлёвых залаў і прадукцыі па-беларуску і іншыя звароты.

Неаднойчы сябры Рады звярталіся да выканаўчай улады Фрунзенскага раёна па пытанні беларускага аўдыя-візуальнага афармлення будынкаў і вуліц у раёне.

На 01.01.2012 г. у складзе Фрунзенскай арганізацыі на ўліку 620 сяброў. Найбольш дзейснымі з'яўляюцца суполкі ТБМ лінгвагуманітарнага каледжа, гімназіі №4, СШ №193, "Спаемства", бібліятэкі імя Францішка Багушэвіча, "Кальварыйская", "Фрунзенская" (аб'яднаная). Актыўна ўдзельнічаюць у рабоце ТБМ сябры арганізацыі Віктар Бекіш, Аляксей Лапенка, Барыс Мускі, Алег Якшэвіч, Валянціна Раманцэвіч, Алесь Грыгор'еў, Ніна Мікуліч, Наталля Страпельская, Віктар Чэчат, Андрэй Грыгаровіч, Мікола Бамбіза, Павел Чайкоўскі, Аляксей Шалахоўскі, Яўген Гучок, Наста Басанец, Алег Палянскі і інш.

Часта ладзяцца сустрэчы, вечарыны, прэзентацыі з беларускімі пісьменнікамі, навукоўцамі, творцамі: Генадзем Бураўкіным, Леанідам Дранько-Майсюковым, Навумам Гальпяровічам, Генадзем Тумашам, Леанідам Пранчаком, Язэпам Янушкевічам, Віктарам Шніпом, Людмілай Рублеўскай, Таццянай Сівец, Васілём Зуёнкам, Уладзімірам Содалем, Алесем Камоцкім і іншымі.
Сябры ТБМ раёна прымаюць удзел у экскурсіях па цікавых мясцінах Беларусі: Глыбокае, Мосар, Гародня, Мураванка, Сынковічы, Слонім, Нясвіж, Мір.

Наведваюць музеі (Янкі Купалы, Якуба Коласа, Максіма Багдановіча, гісторыі беларускай літаратуры), тэатры.

Цяжкасці выклікаюць праблемы са зборам складак і падпіскай на перыядычныя выданні ТБМ.

Вялікія праблемы з кніжным фондам бібліятэк як дзяржаўных, так і школьных. Кнігі на беларускай мове - 7% прыблізна ад агульнай колькасці.

Адукацыя ў навучальных установах раёна спрэс рускамоўная. Толькі ў гімназіі №4 дзеці навучаюцца па-беларуску. На сённяшні дзень няма ў раёне і беларускамоўных дзіцячых садкоў, хоць да нядаўняга часу некаторыя з іх мелі менавіта такі статус. Тым не менш, многія маладыя бацькі, згуртаваўшыся, дабіліся таго, што ў д/с № 370, № 364 у апошнія гады арганізоўваліся групы з выхаваннем на беларускай мове.

Старшыня Фрунзенскай раённай арганізацыі ТБМ,
Алесь Чэчат
Юрыдычны адрас: 220123, г. Мінск, вул. В. Харужай, 16 (Бібліятэка імя Янкі Купалы).

Гомельская абласная арганізацыя ТБМ была заснаваная ў 1989 годзе, апошнюю рэгістрацыю прайшла ў 2007 годзе. Доўгі час старшынём арганізацыі быў Анатоль Мікалаевіч Бароўскі, сябра саюза пісьменьнікаў Рэспублікі Беларусь, сябра Рады ТБМ. Цяпер старшынём з'яўляецца Яўген Якавенка.

Арганізавалі першы ў Гомелі рэгулярны гурток беларускай мовы — гурток красамоўства "Лемантар", у межах якога было праведзена 25 сустрэч.

Распачалі краязнаўчы праект "Пошукі старога Гомеля", у межах якога ладзілі аднаўленне будынка па вул. Новапалесская, 17 ды стварылі кінастужку-экскурсію па гістарычным цэнтры Гомеля, дзе ў 3-D аднавілі гістарычныя будынкі.
Выступалі з прапановай у Міністэрства Культуры па наданню статуса гісторыка-культурнай каштоўнасці забудове па вул. Камісарава, падрыхтаваўшы неабходныя дакументы.

Гомельскае ТБМ стварыла мапу "Шляхецкія сядзібы Гомельшчыны", з якім атрымалі ўзнагароду фестываля беларускай рэкламы "Аднак!". На тмы жа фестывалі сябры ТБМ уганарваныя дыпломам за "Беларускую мову ў дзейнасці кафедры тэхнічнага кірунку вышэйшай навучальнай установы".
У тоеснасці з дзейнасцю ТБМ-Гомель спецыялістамі ГДТУ імя П.В. Сухога за апошнія 2 гады выдадзена 14 навукова-тэхнічных публікацый рознага ўзроўню на беларускай мове, заключана 12 фінансавых дагавораў на беларускай мове.

Развівалі ўнікальныя ў беларускім інтэрнэце супольнасці "Мова дзяцей"(сабралі базу з амаль 2000 чалавек), дзе акумулююцца цікавыя для беларускамоўнага выхавання матэрыялы ды "Смачна есці" — адзіны ў Беларусі праект, які стала займаецца стварэннем кулінарных рэцэптаў на беларускай мове, у межах якога ўжо маецца больш за 800 рэцэптаў, блогі праекта ў сацыяльных сетках у Вконтакте і Facebook чытаюць больш за 4000 члавек.

Адзначалі Дзень Народзінаў Уладзімера Караткевіча, зладзіўшы ў гэты дзень канцэрт Зміцера Вайцюшкевіча.

Яшчэ распачалі праект #дзякуйзамову у межах якога заклікалі гамельчукоў фатаграфаваць прысутнасць беларускай мовы на вуліцах горада ды выкладываць у сацыяльныя сеткі з аднайменным хэштэгам у мэтах падтрымкі прадпрымальнікаў і ўстаноў, якія выкарыстоўваюць беларускую мову.

Алеся Аўласевіч, старшыня Гомельскай гарадcкой суполкі ГА "Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны"
gomeltbm@gmail.com

Заснавана ў кастрычніку 1989 года. Першы старшыня рады і заснавальнік арганізацыі Іван Юліянавіч Здановіч, настаўнік беларускай мовы, былы дырэктар СШ № 4 г.Пружаны.

На час стварэння арганізацыі пачалі дзейнічаць суполкі ў г.п. Ружаны, г.п. Шэрашава, у раённай бібліятэцы, у рэдакцыі раённай газеты, ва ўсіх пяці школах горада і агульнагарадская суполка.

У верасні 2003 года старшынёй рады абраны Жытко Канстанцін Іванавіч, настаўнік беларускай мовы СШ №1 г.Пружаны.
Са снежня 2006 года раду ўзначаліла Жэгалава Тэрэза Міхайлаўна, былы настаўнік гісторыі СШ №5 г. Пружаны. На гэты час частка суполак арганізацыі па прычыне ўзмацнення аўтарытарна-таталітарнага ўціску на грамадства ў нашай краіне і ўсталявання атмасферы страху самаліквідавалася. Перасталі існаваць суполкі ў Ружанах, Шэрашаве, у СШ №4, №3, № 5, №1 горада Пружаны. Дзейнічалі суполкі пры раённай бібліятэцы, рэдакцыі "Раённых будняў", былой СШ №2, а цяпер Пружанскай гімназіі і гарадская суполка як найбольшая па колькасці сябраў.

На 2012 год старшынёй рады з'яўляецца Жэгалава Тэрэза, намеснікам Жаўнярчук Ларыса, сябрамі рады Чаркасава Галіна, Папека Мікола, Ячычка Віктар.

Найбольш актыўна дзейнічае гарадская суполка, яна фактычна стала асновай арганізацыі.

Мы маем падтрымку і прыхільнікаў у бібліятэцы, рэдакцыі раённай газеты, у гімнаэіі і музеі-палацыку. Але пасля сыходу на пенсію альбо на іншую працу актывістаў былых суполак астатнія, у святле цяперашняй сітуацыі, баяцца праводзіць дзейнасць пад афіцыйным брэндам ТБМ.

Найбольш значныя накірункі нашай дзейнасці:

1. Збор сродкаў на ўсталяваннне або аднаўленне помнікаў паўстанцам 1863 года, паэту М. Купрэеву, на выдавецкую дзейнасць.
2. Краязнаўча-даследчая праца. Вядзецца сіламі сябраў суполкі гімназіі, супрацоўнікаў бібліятэкі, палацыка. Былі даследаваны жыццёвы і творчы шлях мастака Станіслава Жукоўскага, спевака Міхала Забэйды-Суміцкага, стваральніка народнай харавой капэлы Рыгора Шырмы, пісьменніка, вучонага-фалькларыста Юзафа Крашэўскага, польскага паэта, асветніка Францішка Карпінскага, паэтаў Міколы Купрэева і Міколы Засіма.
3. Выдавецкая дзейнасць. Выдалі грамадска-літаратурны даведнік "Рупліўцы беларускага нацыянальнага адраджэння з Пружаншчыны". Частка першая-2003 год, другая -2008 год. Зборнікі паэзіі М. Папекі , Я.Вароніча, буклет да двадцацігоддзя нашай арганізацыі.
4. Аднаўленне традыцый і абрадаў. Дзейнічае тэатральна-літаратурны клуб "Талака" пад кіраўніцтвам Жаўнярчук Ларысы, які правёў свята нацыянальнай кухні, абрад уваходзін у хату, свята "Запрашаем на вячоркі", свята "Багач".
5. Вандроўкі па Пружаншчыне. Наведванне кожны другі год магілы касінераў К.Каліноўскага ў Ружанскай пушчы з запрашэннем праваслаўнага і каталіцкага святароў.
6. Вандроўкі па краязнаўчых мясцінах:Шэйпічы, Шакуны, Ружаны, Лыскава, Доўгае і г.д.
7. Наведванне магілы Міколы Купрэева.
8. Арганізацыйна –масавая праца з мясцовымі органамі ўлады. Мы прапанавалі шэраг мерапрыемстваў па ўшанаванні памяці знакамітых землякоў: Р.Шырмы, М.Засіма, Ю.Крашэўскага, Л.Сапегі, Р.Жук-Грушкевіч. Неаднаразова звярталіся да адміністрацыі горада і раёна з патрабаваннем візуальнага беларускамоўнага афармлення (шыльды, вітрыны, упакоўка прадукцыі мясцовых прадпрыемстваў).
9. Барацьба за наданне вуліцам горада імён знакамітых землякоў.Так да 450-годдзя Л.Сапегі мы выступілі з прапановай перайменаваць адну з вуліц горада і надаць ёй імя Л.Сапегі. Гэта прапанова была падмацавана больш чым 100 подпісамі жыхароў горада, якія пражываюць пераважна па вуліцы Інтэрнацыянальнай, яны жадалі, каб іменна іх вуліца насіла імя Л.Сапегі. Для разгляду пытання райвыканкам стварыў камісію, на паседжанне камісіі былі запрошаны і мы, як ініцыятары такой прапановы. Камісія прыйшла да высновы, што імя Сапегі павінна быць у назвах нашых вуліц, але толькі новых. У прысутнасці 30 чалавек нас запэўнілі, што першая ж новая вуліца ў Пружанах атрымае імя Л.Сапегі. Прайшло некалькі год, з'явілася больш за 7 вуліц , але абяцанне так і не выканана. Барацьба працягваецца ўжо праз мясцовую прэсу, новыя звароты з патрабаваннем выканаць дадзенае людзям слова, улічваць пажаданні кампетэнтных асоб пры выбары назваў новых вуліц, прытрымлівацца ў гэтых назвах беларускага правапісу.

Зараз рыхтуем зварот у габрэйскую амбасаду з патрабаваннем усталяваць на помніку на габрэйскіх могілках у Пружанах таблічку з надпісам на беларускай мове.(Маюцца надпісы на габрэйскай, ангельскай і рускай мовах). Робім тое, што не зрабіў наш райвыканкам.

Найбольш значныя масавыя мерапрыемствы.

1. Традыцыйна, кожны год, мы ўдзельнічаем у агульнабеларускай дыктоўцы, адзначаем Дзень Волі, Дзяды. Ужо трэці год на кожных зімовых канікулах ладзім Навагодні ранішнік для школьнікаў горада. Гэта адзінае беларускамоўнае свята для дзяцей у нашым горадзе.

Да 125-тых угодкаў Я.Купалы і Я.Коласа быў распрацаваны комплекс мерапрыемстваў, які лёг у аснову раённага плана ушанавання памяці славутых беларускіх класікаў.

Былі праведзены: конкурс чытальнікаў сярод вучняў школ раёна, конкурс творчых работ вучняў старэйшых класаў з публікацыяй лепшых у раённай газеце, конкурс малюнкаў сярод навучэнцаў мастацкага аддзялення школы мастацтваў ім. Р.Р.Шырмы на тэму "Мой родны кут", вечар беларускага раманса і завяршальнае свята "Гучы беларускае слова", якое праводзілася сіламі навучэнцаў і настаўнікаў мастацкай школы, а таксама вучняў Пружанскай гімназіі, пераможцы атрымалі ад нашай арганізацыі каштоўныя падарункі і граматы.

У 2008-09 годзе здзейснены праект "Ад дзіцячага садка да школы", у рамках якога праведзены шэраг мерапрыемстваў для дзетак старэйшых груп садкоў горада і іх бацькоў.

Кульмінацыяй стала сустрэча вучняў, настаўнікаў і бацькоў адзінага беларускага класа ў горадзе з бацькамі будучых першакласнікаў.

Запамінальным стаўся праведзены ў 2010 годзе круглы стол "Беларуская мова і хрысціянства на Пружаншчыне" з удзелам прадстаўнікоў праваслаўнага і каталіцкага святарства раёна, сяброў таварыства і прадстаўнікоў пружанскай інтэлігенцыі. Мерапрыемства прайшло ў Пружанскім палацыку.

Сябра рады нашай арганізацыі, паэт-пчаляр Папека Мікола арганізаваў уручэнне мядовай прэміі кожныя два гады берасцейскім паэтам.

Віцебская гарадская арганізацыя прыхільнікаў беларускага слова паўстала ў асяродку супольнікаў нефармальнага аб'яднання па ахове гістарычнай спадчыны "Узгор'е". Клуб "Узгор'е" існаваў у горадзе з 1986 г.

Там было прынята рашэнне карыстацца беларускай мовай у час работы па ўзнаўленні помнікаў архітэктуры і на пасяджэннях клуба. На асобныя пасяджэнні запрашалі настаўніка беларускай мовы для яе аднаўлення і навучання тых, хто раней ёю не валодаў.

У 1988 г. у аргкамітэт пленума ЦК КПСС па нацыянальным пытанні быў накіраваны ліст, у якім выказвалася думка аб захаванні нацыянальнай спадчыны,у тым ліку і беларускай мовы. Неўзабаве Віцебск наведаў сакратар ЦК КПСС па ідэалогіі В.А.Мядзведзеў, які абмяркоўваў з кіраўніцтвам горада праблемы перабудовы ў краіне. Пасля гэтага гарадскія ўлады пачалі ставіцца больш лагодна і да адраджэння беларускай мовы.

24 кастрычніка 1989г у Віцебску была створана гарадская арганізацыя Таварыства беларускай мовы імя Ф.Скарыны. Першым старшынём арганізацыі абралі дацэнта Віцебскага ўніверсітэта імя Машэрава, паэта, выкладчыка нямецкай мовы Уладзіміра Антонавіча Папковіча. На тэлебачанні і ў друку была разгорнута культурна-асветніцкая праца і праца ў падтрымку заканадаўчага акта аб наданні беларускай мове статуса адзінай дзяржаўнай.

Сябрам ТБМ давялося актыўна ўдзельнічаць у спрэчках з апанентамі, што актыўна выступалі супраць дзяржаўнасці беларускай мовы. Пачалася праца за пашырэнне беларускай мовы ў сферы грамадскага ўжывання. Да гэтага толькі адна кіроўца трамвая шостага маршрута Вольга Георгіеўна Менжуліна па ўласнай ініцыятыве рэгулярна абвяшчала прыпынкі па-беларуску. У.Папковіч, І.Цішкін, В.Арлоў арганізавалі сустрэчу з калектывам трамвайна-тралейбуснага парка, на якой тлумачылі неабходнасць пераходу гарадскога пасажырскага транспарту на беларускую мову. Падобныя сустрэчы праводзіліся многа разоў і ў наступныя гады, але надпісы на прыпынках па-беларуску з'явіліся толькі ў 1998 г. І толькі ў выніку нарады ў гарвыканкаме з прадстаўнікамі гарадской рады ТБМ быў распрацаваны і 12.10.1999 г. зацверджаны гарвыканкамам план рэалізацыі прапаноў па выкарыстанні беларускай мовы ў сферы адукацыі, культуры, побытавага абслугоўвання, у гандлі і на гарадскім пасажырскім транспарце. Пасля гэтага з 2000г. Пачалі агучваць транспартныя прыпынкі па-беларуску. Трэба адзначыць, што поўнасцю гэты план ніколі не выконваўся.

З 1991г і да сакавіка 2008г. старшынёй гарадской рады ТБМ абіраўся выкладчык Віцебскага тэхналагічнага ўніверсітэта Валянцін Мікалаевіч Арлоў. З пачатку 90-х гадоў галоўнымі накірункамі працы гарадской арганізацыі былі наступныя: імкненне да безумоўнага выканання Закона аб мовах, прапаганда ўжывання беларускай мовы ў розных сферах грамадскага жыцця, вывучэнне гісторыі Беларусі, традыцыйнай нацыянальнай культуры, арганізацыя суполак ТБМ і іх функцыянаванне, сувязь з суполкамі іншых раёнаў і ўзаемны абмен вопытам працы, асветніцкая праца ва ўсіх яе праявах. Былі прыкладзены значныя намаганні для стварэння беларускамоўных класаў у гарадскіх школах і беларускіх груп у дзіцячых садках.

Пачатак 90-х гадоў супаў з рэзкай актывізацыяй праціўнікаў дзяржаўнасці беларускай мовы ў краіне. Як ні дзіўна, галоўнымі актывістамі ў Віцебску, якія выступалі супраць Закона аб мовах 1990г і Закона аб адукацыі 1991г, былі выкладчыкі кафедры філасофіі ўніверсітэта імя Машэрава, будучыя члены Славянскага сабора Белая Русь Уткевіч, Голубеў, супрацоўнік тагачаснага дома палітасветы Глушонак і інш. З другога боку, калі ў пачатку 90-х гадоў старшыня гарвыканкама М.Федарчук абяцаў стварыць пры гарвыканкаме пасаду для чалавека, які павінен сачыць за выкананнем Закона аб мовах, дык яго пераемнік В.Невушаў ужо быў супраць таго, каб беларуская мова была адзінай дзяржаўнай. На абласным радыё і тэлебачанні сябры ТБМ А.Папковіч, А.Канапелька, Ф.Сіўко, В.Арлоў і іншыя дзясяткі разоў выступалі з гутаркамі па пытаннях мовы, гісторыі, архітэктуры, зберажэнні нацыянальных каштоўнасцей. Гарадская арганізацыя разам з абласной (створана ў 1997г.) ладзілі сустрэчы з беларускімі пісьменнікамі Барадуліным, Бураўкіным, Гілевічам, Іпатавай, Алексіевіч і інш. Гарадское ТБМ арганізоўвала сустрэчы з вайскоўцамі ў Віцебску, Баравусе пад Полацкам, некаторы час існавала супрацоўніцтва паміж гарадской радай ТБМ і рэдакцыяй вайсковай газеты "Гвардзеец", дзе друкаваліся нататкі аб мове і гісторыі Беларусі.

Яшчэ ў 1995г. пасля рэферэндуму па мове па дамоўленасці са старшынём гарвыканкама У.В.Пелагейкам гарадская арганізацыя атрымала магчымасць ладзіць свае пасяджэнні, сходы і канферэнцыі ў СШ N 11 і бібліятэцы імя Караткевіча. У бібліятэцы Караткевіча каля года працаваў і гурток беларускай мовы для дарослых, які дабраахвотнаі на безаплатнай аснове вяла настаўніца беларускай мовы Шымковіч Соф'я Феліксаўна. Было наладжана супрацоўніцтва ў Гарадку з філіялам мінскага ліцэя Беларускага адукацыйнага гуманітарнага цэнтра, Лужаснянскай гімназіяй для адораных дзяцей.

У 1994-95 гг. зноў абвастрылася барацьба паміж прыхільнікамі адзінай дзяржаўнай беларускай мовы і тымі, хто выступаў за наданне рускай мове статуса дзяржаўнай. К 1994г.у Віцебску ў першых класах па-беларуску вучылася ўжо 15% першакласнікаў у 40 першых класах, у дзіцячых садках існавала больш за сто беларускамоўных груп. Не без цяжкасцей уплыў беларускай мовы ўсё больш і больш пашыраўся на ўсе сферы грамадскага жыцця,у тым ліку на школу і дашкольнае выхаванне, што асабліва непакоіла праціўнікаў беларусізацыі і незалежнасці Беларусі. У 1994г. віцебскі гарсавет звярнуўся да Вярхоўнага Савета рэспублікі з прапановай надання і рускай мове статуса дзяржаўнай. Арганізатарамі гэтага звароту былі намесніца старшыні гарвыканкама Л.Аленская і старшыня камісіі гарсавета па адукацыі В.Захарава. В.Шырокава, дырэктар СШ N 15, якую меркавалася зрабіць нацыянальнай беларускамоўнай гімназіяй, спрабавала зрабіць гімназію рускамоўнай, што практычна з цягам часу і было зроблена.

16.11.1994г. гарадская рада ТБМ праз газету "Наша слова" звярнулася да А.Лукашэнкі з адкрытым лістом з нагоды яго імкнення зрабіць рускую мову дзяржаўнай. Адказу, канешне, не было. 25.04.1995г. ТБМ звярнулася праз СМІ да віцяблян са зваротам не галасаваць на рэферэндуме за наданне рускай мове статуса дзяржаўнай. У віцебскіх газетах "Выбар","Віцебскі рабочы", "Народнае слова", "Віцебскі кур'ер" ТБМ друкавала артыкулы аб стане беларускай мовы, неабходнасці захаваць яе статус у адпаведнасці з артыкулам 17 Канстытуцыі Беларусі.

Пасля рэферэндуму 1995 г. аналізавалася сітуацыя з беларускай мовай у Віцебску і вобласці.У 1996г. ТБМ правяло гарадскую канферэнцыю з настаўнікамі, выхавацелямі дзіцячых садоў і прадстаўнікамі грамадскасці, каб абмеркаваць стан беларускай мовы ў горадзе.Канферэнцыя рыхтавалася разам з гарадскімі ўладамі. Канферэнцыя некалькі разоў адкладвалася, а рэзалюцыя па яе выніках увогуле не была прынята. ТБМ правяло сход настаўнікаў з удзелам Г.Бураўкіна, дзе быў адзначаны нездавальняючы стан у выкананні Закона аб мовах і выказана занепакоенасць у сувязі з раскамплектаваннем беларускамоўных класаў. Гэта было адзначана ў СМІ і адпаведным звароце да уладаў. Працягвалася тлумачальная работа сярод бацькоў з мэтай пераканаць іх у неабходнасці адправіць сваіх дзяцей пасля дзіцячага садка ў беларускамоўныя класы. Добрую ініцыятыву ў гэтым накірунку праяўляла лекарка Валянціна Анатольеўна Рыбакова.

У ВНУ Законы аб мовах і адукацыі фактычна сабаціраваліся, рэктар ветэрынарнага істытута Жакаў ставіўся да іх увогуле варожа. Праца гарадскога ТБМ прыкметна ўскладнілася. Знайсці падтрымку сваім ідэям у асяродку дэпутатаў Нацыянальнага Сходу ад Віцебска таксама не ўдалося. Але заставаліся яшчэ магчымасці па-за школьнай працай, а таксама асветніцкая дзейнасць.Сябра гарадской рады ТБМ, выкладчыца ўніверсітэта імя Машэрава Ліля ПаўлаўнаКернажыцкая (Глот) арганізавала нядзельную школку "Празоры" ў памяшканні абласнога аб'яднання пазашкольнай працы для дзяцей дашкольнага ўзросту. На працягу некалькіх гадоў дзеці ў "Празорах" у розных узроставых групах далучаліся да фальклору, народных звычаяў, танцаў, спеваў, этыкету. ТБМ для "Празораў" набыло шэраг народных музычных інструментаў. З дзецьмі святкаваліся Каляды, арганізоўваліся веснавыя святы на Юр'евай горцы, загарадныя экскурсіі па гістарычных мясцінах разам з бацькамі. З бацькамі таксама праводзіліся гутаркі аб народных святах, экскурсіі па гістарычным цэнтры горада. ТБМ рэгулярна ладзіла экскурсіі па Віцебску са школьнікамі, гурткоўцамі-краязнаўцамі вобласці, студэнтамі. Па магчымасці друкаваліся дапаможныя беларускамоўныя матэрыялы для гурткоўцаў -краязнаўцаў: "Мова і палітыка","Каляды ў народнай міфалогіі", "Купалле – макушка лета"(В.Арлоў); для студэнтаў "Слоўнік хімічных тэрмінаў" (У.Слабін); Настаўнік гісторыі, сябра рады ТБМ І.Х.Каліноўскі выдаў некалькі бюлетэняў "Наша праўда", прысвечаных беларускай культуры. Нефармальна гарадская рада арганізавала факультатыў для старэйшых школьнікаў па вывучэнні культурнай спадчыны (гісторыя, архітэктура,гісторыя мовы, экскурсіі па гістарычных месцах). Адным з арганізатараў гэтай справы быў вучань СШ № 37, сябра радыТБМ Ігар Землякоў. Разам з супрацоўнікам абласной арганізацыі пазашкольнайпрацы з дзецьмі і падлеткамі і кіраўніком суполкі ТБМ А.В.Куржалавым Таварыства арганізавала паездкі ў Полацк дзяцей віцебскіх школ, пераможцаў краязнаўчых алімпіяд.Была ажыццёўлена шматдзённая паездка настаўнікаў- краязнаўцаў па маршруце Віцебск-Полацк-Наваполацк-Германовічы-Пагост-Мёры-Віцебск з мэтай азнаямлення з краязнаўчай працай у вобласці. Ладзіліся паходы да помнікаў прыроды і археалогіі на Віцебшчыне для дзяцей з "Празораў" і сярэдніх школьнікаў (вёскі Горкі, Бараўляны, Лосвіда і інш.) У гэты ж час ТБМ праводзіць на пл. Леніна ў Віцебску з дазволу ўладаў (старшыня гарвыканкама У.В.Пелагейка) пікет у абарону беларускай мовы з лозунгамі: "Беларускім школьнікам – беларускія школы", "Беларускім студэнтам – беларускія ВНУ," "Саюз Беларусі з Расіяй – пагроза беларускай мове". Старшыні гарадской рады ТБМ у гэты час яшчэ дазвалялася выступіць на сесіі гарсавета і засяродзіць увагу дэпутатаў на нездавальняючым стане беларускай мовы ў школьнай адукацыі. Але паступова гарадскія ўлады, якія праводзяць агульнадзяржаўны курс згортвання беларускай мовы ў грамадстве, практычна абмежавалі ўсялякую магчымасць адкрытай працы ТБМ па сваім прызначэнні і негалосна ўвялі забарону на яго дзейнасць.

З сакавіка 2008 г. да верасня 2013 г. кіраўніком Віцебскай гарадской арганізацыі ТБМ з'яўлялася Любоў Яўгенаўна Лукашэнка, настаўніца беларускай мовы і літаратуры.

З верасня 2013 г. кіраўніком Віцебскай гарадской арганізацыі ТБМ з'яўляецца Ірына Лобан, журналістка і паэтка.

У справаздачны перыяд, на сцвярджэнне, што жыве Беларусь, працавала і Падсвільская суполка ТБМ. І не толькі ў Падсвіллі. Сябра Марыя (Маша) Новікава працуе ў школе Мінскага раёна, у Самахвалавічах. У прысталіччы пануе рускасць. Але там родная мова гучала са сцэны школьнай залы, ладзіліся мерапрыемствы (асабліва цікавыя такія, як фестываль дзіцячай творчасці "Гавары са мной па-беларуску") на роднай мове. І натуральнасць беларускай гаворкі, настаўніцы, яе ўсмешлівы, гумарыстычны тон пры адкрытасці да людзей, не выклікалі пярэчанняў.

У Падсвіллі – сем чалавек чальцоў суполкі, якія пацвярджвюць сваё сяброўства грашовымі скадкамі, ахвяраваннямі, удзелам у розных таварыскіх мерапрыемствах. Ёсць сябры сяброў, як, напрыклад, сям'я Карчэўскіх -- Люба Ягораўна выпісала "Наша слова" і задаволена яго зместам.

Мікалай Сауліч – душой беларус, настаўнік баяна ў музычнай школе. Даніла Курылёнак – проста патрыёт, вярнуўся ў Беларусь з Варонежа. У маладыя гады чытаў напамяць "Новую зямлю". Аляксандра Місевіч – аматарка спяваць лірычныя беларускія песні. Людміла Баброўская спрабуе сябе ў мастацкім слове – піша замалёўкі, абразкі. Выдала кніжку "Святло маёй душы". Людміла Марговіч – дырэктар цэнтра дзіцячага і юнацкага турызму і экскурсій – фармуе ў гурткоўцаў зацікаўленасць Радзімай праз экскурсійныя дзеянні. Яна паспрыяла настаўніцы Алене Арцімёнак і яе вучням ў выбары тэмы для ўдзелу ў навукова-практычнай канферэнцыі паміж дзецьмі пачатковых класаў раёна. Вынік іх працы (праект кніжкі для дзяцей) сшыла для карыстання на турбазе. Марыя Баравік – сябра СБП, БАЖ, сябра рэспубліканскай рады ТБМ і кіраўнік Падсвільскай суполкі. Мар'ян Місевіч – былы настаўнік матэматыкі. Ён адметны тым, што сёння Перадолы ведаюць мастакі, барды, журналісты. Тут як бы месца сустрэчы беларусаў з кампаніі "Будзьма!". Сядзіба яго ў нацыянальнай сімволіцы. Мар'ян дае прытулак і мастакам, і спевакам, калі толькі яны пажадаюць спыніцца для мастацкай творчасці ці ў святы -- Дні Памяці знакамітага земляка - Язэпа Драздовіча.

Зазначу, што тут само сабой адбылося нібы ўз'яднанне сяброў ТБМ Падсвілля, Мінска, Шаркаўшчыны, Глыбокага. У часы пленэраў. Бо спадарыня Ада Райчонак не марудзіла, калі я дала ёй адрас Мар'яна. У хуткасці і трапілі на сядзібу мастакі суполкі "Пагоня", затым барды "Свабоды". Узнікла яскравая плынь слова і музыкі.

Сёлета пленэр адбыўся ў ліпені – да 125-годдзя Язэпа Драздовіча. І сустрэча ў моўнай аўры. Мастак, прафесар Часлаў Шамшур сказаў, што ў гэтым асяроддзі галоўная незвычайнасць – мова, якая лучыць душы. Мастак Алесь Мара (Марачкін) прэзентаваў тут сваю кнігу "Калодзеж у жыце". Глыбачанін Зміцер Лупач прывёз "Голас з рэзервацыі" Люцыяна Шчаснага, сваёй вёрсткі. Я пачула пахвалу кніжкі з вуснаў Ады Райчонак.

Пазней, у кастрычніку, сюды зноў наведаліся госці – адзначыць Дзень Юбілея знакамітага мастака, пабыць у духоўным паветры роднасці, прагледзець фільм пра шукальнікаў і адкрывальнікаў творчай памяці Язэпа.

Сродкамі мастацкасці

Ты, братка, не глядзі сурова

На мой прапагандысцкі ход!

Як не народ за нашым словам,

То наша слова -- у народ!

Марыя Новікава

Ідэю "Мове – жыць" мы рухалі, як толькі маглі ў нашых умовах: мастацкасцю, пісьмовымі (у друку) і прамоўнымі выступамі. Напрыклад, я скарыстоўвала дадзеныя мне хвіліны перад адкрыццём агляду самадзейных драмкалектываў у мясцовым ДК. У Гатаўшчынскай школе прамаўляла на тэму "Радзіма – мова". І так заўсёды, дзе былі якія сустрэчы. На мой погляд найбольшае ўражанне пакідалі вечарыны вершаў і музыкі пры ўдзеле Марыі Новікавай. Яшчэ яе асабістыя выступленні. Тут варта згадаць і Зміцера Бартосіка. Ягоны пошук маладых бардаў і знаходка Марыйкі (Машы), якую і запрасіў удзельнічаць у конкурсе радыё "Свабода", звёў і яго самога з сябрамі нашай суполкі. Маша, дзякуючы такой дзеі Зміцера, перамагла ў конкурсе, у намінацыі "Свабода на барыкадах".

Параіўшыся з сябрам суполкі Мікалаем Саулічам, мы запрасілі Бартосіка ў вучнёўска-настаўніцкую аўдыторыю нашай музычнай школы. Зміцер даў юным слухачам своеасаблівы тлумачальны, спеўны бардаўскі ўрок. Ён незвычайна выразна, эмацыянальна, акцэнтуючы сэнс мелодыяй і сакавітым вымаўленнем беларускага слова, наблізіўся думкай да слухачоў. А Зміцер жа "рускамоўнік", па нараджэнню адэсіт; пра Адэсу цёпла, годна, з адценнем пяшчоты, пацвердзіў на завяршэнне, што "ёсць горад… ля Чорнага мора" (тэкст перакладзены Рыгорам Барадуліным). Зміцера 4-га сакавіка 2009 года праслухала каля 90 чалавек (у асноўным падсвільцаў ды і галубічан, абрубцаў ластавіцкіх), бо мы яшчэ былі і ў Галубіцкім ДК. Пра ўсмешлівую сустрэчу ў школе можна было гаварыць не інакш, як вершам:

Глядзі: ніхто з малечы не дурэе.

(На першым радзе ўсё навідавок),

Бо іх цікаўнасць спрытна Зміцер грэе,

І ля яго слухач – не абібок.



А ў гэты час Ігнатавіч паскорыў

З-пад Свілы крок… слізгаецца, бяжыць

На песні, каб апошнюю – "Ёсць горад…"

Пачуць і найдаўжэй яшчэ пажыць.



Ды й Зміцер (паглядзі, што адбылося)

Раскрыўся, як цюльпан увесь з душы,

Аж не паспеў сказаць, што ён – Бартосік,

І цішыню да голасу прышыў.



Вачэй зярняты атуліў прыжмурам,

І думка заіскрылася з душы.

Глядзі, як Зміцер вольна завіхурыў –

Як Бард Свабоды песняю зажыў!



Кажу Яму: "Не ўсё, браток, шарэе!

Зярняты-зрэнкі – у Твой бок растуць…

Аўтографы (Ты стаў душою рэю)

Давай хутчэй вясёламу хвасту!"

У 2009-ым годзе была і сустрэча з бардамі на сядзібе Мар'яна. І двойчы (у Падсвільскай бібліятэцы і ў касцёле) выступала Марыйка з праграмай "Паверу ў цуды". "Душа прыйшлася да душы" – так яна сказала потым у вершы. Дык жа толькі праз родную мову і можа адбыцца ўнутранае духоўнае здзяйсненне. І ў пазнейшыя гады прэзентаваліся кнігі (вершы і песні). Яны прыйшлі ў аўдыторыі і дарослых, і дзяцей. 10-13 гады пазначыліся выпускам у свет паэтычных кніг Марыі Баравік прыватным выдаўцом Яраславам Берніковічам і вярстальшчыкам Зміцерам Лупачом. І гэта паспрыяла мастацкай працы суполкі, выхаду аўтара да чытача, гледача. Адбыліся цікавыя дыялогі і асабліва ў дзіцячым асяроддзі (праз кніжку "Ціт" у Падсвільскай школе. У шырокім крузе дарослай аўдыторыі прэзентавалася кніга "Святло маёй душы" Людмілы Баброўскай.

Ахвяравальнасць

Ахвяраванне – гэта ж не толькі матэрыяльныя сродкі. Гэта духоўная праца. Бо што, напрыклад, ўяўляе праца пяром? Па-першае, гэта не рыхленне глебы цяпкай. Калі там вырасце цыбуля, бульба, гуркі, то гаспадар накорміцца. Па-другое, гэта расход каштоўнага чалавечага часу, думнай энергіі пры ўсякім стане здароўя (сябры суполак большай часткай – не моладзь). І ўся карысць – вера, надзея, што мова родная будзе жыць і зойме ганаровае месца ў Беларускай Рэспубліцы – нашай Айчыне.

Але так стаіць праблема, што, каб запусціць ўсё духоўнае ў барацьбу за мову, за Беларусь, трэба грошы. Вось у гэтым накірунку мае козыр ў суполцы – Мар'ян. Ён ужо ў пачатку бягучага года ахвяраваў для дзейнасці цэнтра ТБМ імя Ф. Скарыны 600000 рублёў, чаго, напрыклад, не магу зрабіць я (пісьменніца і журналіст – Марыя Баравік). Бо за ўвесь справаздачны перыяд за сваю пісьмовую працу не атрымала ганарараў ні з якіх газет, нават, з раённай дзяржаўнай газеты за артыкул на замову. А напісана шмат абараняльна-моўных артыкулаў і па асвятленню нашай дзейнасці, і рэцэнзій на кнігі сяброў таварыства і г. д.

Суполка на працягу ўсяго існавання падпісвала і збірала подпісы, падтрымліваючы Звароты ва ўладныя структуры, каб абараніць мову. Двойчы звярталася да свайго прадстаўніка ў Парламенце – спадара Уладзіміра Андрэйчанкі – давалі наказ паклапаціцца аб удасканаленні Закона аб мовах. Пісалі ў дзяржаўнае аб'яднанне "Беларуская чыгунка" супраць транслітарацыі і расейскіх назваў прыпынкаў па чыгунцы, у Міністэрства культуры РБ аб статусе дзяржаўнай установы "Літаратурны музей Максіма Багдановіча". Атрымалі адпіску на імя Людмілы Марговіч і Людмілы Баброўскай з гэтых устаноў. Ад прадстаўніка Парламенту адказу не дачакаліся.

Грашовыя ахвяраванні сяброў (М. Місевіча, М.Сауліча, Д. Курылёнка, М.Баравік, Л. Карчэўскай) на дзейнасць рэспубліканскага цэнтра ТБМ склалі 2.170.000 рублёў. З іх 1.900.000 рублёў ахвяраваў Мар'ян.

Спіс праведзеных мерапрыемстваў

2009 год

- Удзел Марыі Новікавай у конкурсе радыё "Свабода" (Мінск)

- Сустрэча з бардам Зміцерам Бартосікам у Падсвільскай музычнай школе

- Сустрэча з Бардамі "Свабоды" на сядзібе Мар'яна Місевіча ў Перадолах

- Сустрэча з бардам Марыяй Новікавай у Падсвільскай бібліятэцы

- Сустрэча з бардам Марыяй Новікавай у касцёле "Найсвяцейшага сэрца Езуса" (Падсвілле)

- Выступ Марыі Баравік у Гатаўшчынскай школе Глыбоцкага раёна

2010 год

- Выступ Марыі Новікавай і Марыі Баравік у гасцёўні Глыбоцкай бібліятэкі

- Выступленне Марыі Новікавай як барда на тэму "Паверу ў цуды" (Глыбоцкая бібліятэка)

- Прэзентацыя кніг Марыі Баравік (Падсвільская бібліятэка)

- Сустрэча з Марыяй Баравік у жаночым клубе (арганізатар Таццяна Смоткіна, рэдакцыя газеты "Прэфект-інфо", Глыбокае)

- Прэзентацыя кніг Марыі Баравік на сядзібе ТБМ (Мінск)

2011 год

- Прэзентацыя кніг Марыі Баравік у Віцебскім Беларускім Дзяржаўным тэатры "Лялька"

- Выступ Марыі Баравік перад адкрыццём агляду самадзейных драмкалектываў у Падсвільскім ДК

- Агляд друку – газет: "Наша слова", "Новы час", (у асяроддзі сяброў суполкі)

2012 год

- Вечарына "Беларуская песня" у кватэры Мар'яна Місевіча на Каляды

- Прэзентацыя кніг Марыі Баравік "Камень смутку" і "Прымі, душа, таямніцу" у Глыбоцкай раённай бібліятэцы

- Прэзентацыя кніг "Камень смутку" і "Прымі, душа, таямніцу" у Падсвільскай бібліятэцы

- Дыктоўка ў Дзень мовы (рэдакцыя прыватнай газеты "Прэфект-інфо", Глыбоцкая суполка ТБМ)

- Удзел Марыі Баравік у школьным ранішніку, прысвечаным памяці Язэпа Драздовіча

2013 год

- Сумесная дыктоўка з пяцікласнікамі Падсвільскай школы на тэму "Сведкі мінулага" паводле А. Ліна і А. Станкевіча (матэрыял з метадычкі). Дыктавала настаўніца беларускай мовы і літаратуры - Марыя Любаміраўна Буката

- Прэзентацыя кнігі "Святло маёй душы" Людмілы Баброўскай у Падсвільскай бібліятэцы

- Прэзентацыя дзіцячай кніжкі Марыі Баравік "Ціт" (Падсвільская СШ)

- Прэзентацыя Кнігі "Ціт" Марыі Баравік у Галубіцкай школе

- Прэзентацыя Кнігі "Ціт" у Азярэцкай школе

- Прэзентацыя кнігі "Ціт" у Празароцкай школе

- Сустрэча Марыі Баравік з з дзецьмі-гурткоўцамі, з турыстычнай групай (цэнтар турызму, Падсвілле)

- Прэзентацыя кнігі Люцыяна Шчаснага "Голас з рэзервацыі" (рэдакцыя газеты "Прэфект-інфо", Глыбоцкая суполка ТБМ)

- Сустрэча падсвільскіх сяброў з мастакамі суполкі "Пагоня" на пленэры ў Перадолах

- Удзел у святкаванні Юбілея Язэпа Драздовіча

- Выступленне Марыі Баравік перад удзельнікамі метадычнага аб'яднання школьных бібліятэк раёна

- Удзел Марыі Баравік у школьным ранішніку, прысвечаным святкаванню 125-гадовага Юбілея Язэпа Драздовіча

- Агляд часопіса "Верасень" у асяроддзі сяброў суполкі

2014 год

- 30.01. Творчая сустрэча з паэткай Марыяй Новікавай "Ёсць любоў, якая не мінае" (касцёл Св. Сымона і Св.Алены г. Мінск)

Івянецкая суполка ТБМ (Валожынскі раён) была створана ў 1990-х гадах. Актыўную дзейнасць пачала ў 2012-м годзе. Узначальвае суполку спадар Алег Раманоўскі.

Сябры суполкі - адданыя патрыёты Бацькаўшчыны, якія прыкладаюць шмат намаганняў для падтрымкі беларускай мовы ў рэгіёне. Актыўна ўдзельнічаюць у мерапрыемствах, актуальных на сучасным этапе развіцця грамадства.

Сябра Івянецкай суполкі Міхась Спірыдовіч выступае з крытычнымі артыкуламі на старонках газеты "Наша слова", "Наша ніва", "Народная воля".

Пастаўская раённая арганізацыя ТБМ была створана 21 лютага 1999 года. Першым старшынёй Пастаўскай Рады ТБМ у 1999 годзе стаў сп. Міхась Гіль. Другім кіраўніком арганізацыі быў сп. Уладзімір Шык, які таксама плённа працаваў разам з сябрамі па пашырэнні беларускай мовы і культуры. Цяпер арганізацыю ўзначальвае сп. Ігар Пракаповіч.

Кантактная інфармацыя

211840, г. Паставы, вул. Бальнічная, д. 11
тэл./факс (02155) 21784

e-mail: michal.hil@tut.by

Суполка ТБМ імя Ф. Скарыны ўзнікла ў Шаркоўшчыне адразу ж пасля арганізацыі тут суполак БНФ "Адраджэння". Гэта адбылося ў 1994 годзе, калі ў кіраўніцтве рэспублікі з.явіліся тэндэнцыі адыходу ад мацавання незалежнасці дзяржавы і падтрымкі нашай мовы. Сябры БНФ павялі патрыятычную палітычную работу. А частка сяброў занялася абаронай і прапагандай беларускай мовы.

Асноўная работа праводзіцца на базе Германавіцкага культурна-асветніцкага цэнтра імя Язэпа Драздовіча, які ўзначальвае энергічная і нястомная Райчонак Ада Эльеўна. Тут усе мерапрыемствы праводзяцца выключна на беларускай мове.

Штогод праводзяцца краязнаўчыя канферэнцыі, шэраг пленэраў мастакоў Беларусі. Карціны з пленэраў выстаўляюцца як у Германавічах у мастацкай галерэі Ады Эльеўны, так і ў Шаркоўшчыне ў Доме рамёстваў і мастацтва. На прэзентацыю выставак запрашаюцца вучні агульнаадукацыйных школ і школы мастацтаў. Тут жа прэзентаваліся для публікі карціны мясцовых мастакоў, здымкі прыроды, жывёл і птушак раёна слыннага мастака-фатографа В. Кавалёнка і інш.

На розныя імпрэзы запрашаліся і выступалі з беларускім словам шэраг пісьменнікаў: Вольга Іпатава, Франц Сіўко, Уладзімір Арлоў. А таксама – барды: Тацяна Матафонава, Андрэй Мельнікаў, Алесь Камоцкі, Георгі Станкевіч, Бартосік і інш.

У суполку ТБМ людзі прыходзяць і сыходзяць. На жаль, пяць актыўных сяброў старэйшага веку ўжо пакінулі гэты свет. Шэраг сяброў падтрымліваюць ТБМ сваімі складкамі і ахвяраваннямі.

Шаркаўшчынская раённая арганізацыя ТБМ была створана 18 снежня 1999 года. Першай старшынёй Шаркаўшчынскай Рады ТБМ з 1999 года з'яўлялася сп. Ада Райчонак. Зараз старшыня Шаркаўшчынскай раённай арганізацыі Ляскоўскі Уладзіслаў.

Кантактная інфармацыя

Старшыня Шаркаўшчынскай раённай арганізацыі Ляскоўскі Уладзіслаў.

Мiкулiцкая арганізацыя ТБМ была створана ў 1998 годзе. Cтаршынёй суполкі з 1998 года з'яўляецца сп. Леанід Красоўскі.

Мікуліцкая арганізацыя ТБМ пачала сваю дзейнасць напачатку 1990-х. Спачатку налічвалася 12 сяброў, але некаторыя з іх пераехалі і далучыліся да іншых арганізацый ТБМ. Актыўную працу праводзілі: Грэчка Алесь Міхайлавіч (зараз у Наваполацку), Красоўскі Андрэй Пятровіч (зараз у Менску), Пянкрат Пятро Аляксеевіч (зараз у Менску), Шалупенка Ірына Васільеўна (зараз у Менску), Красоўская Наталля Леанідаўна і многія іншыя. Шмат зрабіў Верхачуб Уладзімір Васільевіч, якi пакiнуў гэты свет, але з яго дапамогай суполка здолела зарэгiстравацца ў Бярэзiнскiм райвыканкаме 24 сакавiка 2003 г.

Зараз у суполцы 6 актыўных чальцоў:
1. Красоўскi Леанiд Мiкалаевiч (таксама ўдзельнiк-дэлегат II-X з'ездаў ТБМ);
2. Шалупенка Васiль Iванавiч;
3. Аўсяннiкава Тамара Аляксандраўна;
4. Красоўская Наталля Леанiдаўна;
5. Пянкрат Пятро Аляксеевіч;
6. Рахмонава Алена Анатольеўна.

Дасягненнi суполкi:
Чальцы суполкi прымаюць удзел i ладзяць святы: Купалле, Каляды, мясцовы Мiхайлаўскi кiрмаш (21 лiстапада), у в. Новiны цягнуць Каляду на дуба (21 студзеня).

У мясцовых школах (Лагi i Мiкулiчы) чальцы суполкi разам з мясцовымi бiблiятэкамi ладзяць сустрэчы, тэматычныя гутаркi i кансультацыi з бацькамi вучняў i аднавяскоўцамi.

Суполка ладзiць сустрэчы i лекцыi па наступных тэмах:
- 25 сакавiка - дзень абвяшчэння Беларускай Народнай Рэспублiкi;
- 15 лiпеня - дзень Грунвальдскай бiтвы;
- 8 верасня - дзень вайсковай славы;
- 19 верасня - свята бел-чырвона-белага сцяга i герба Пагоня;
- 27 лiстапада - дзень Слуцкага збройнага чыну;
- 21 лютага - дзень роднай мовы.

Некаторыя з мерапрыемстваў суполка ладзiць у Паплавах i Беразiно. У Беразiно адстаялi дом графа Патоцкага ад разбурэння.

Дзень роднай мовы суполка ладзiць у школах - гэта мерапрыемствы з класнымi кiраўнiкамi i бацькамi вучняў.

Намаганнямi суполкi ў 2013 г. свята в. Мiкулiчы, на якiм прысутнiчалi амаль усе жыхары, было амаль цалкам праведзена на беларускай мове. Таксама пашыраюць падпiску на газету "Наша слова".

Сябры суполкi збiраюць подпiсы ў абарону беларускай мовы: на чыгунцы, у школе, у транспарце i г. д.
Кантактная інфармацыя

223341, в. Мікулічы, вул. Вітаўта Вялікага, д. 10
тэл. 32-6-72

Можна казаць, што Полацкая гарадская суполка ТБМ утварылася амаль падчас стварэння ТБМ (27 чэрвеня 1989 года ў Мінску адбыўся Устаноўчы з'езд ТБМ), была абрана рэспубліканская Рада. У яе склад увайшоў Мікалай Макаравіч Пятрэнка, актыўны папулярызатар беларускага слова, кампазітар, педагог, які і стаў першым старшынёй Полацкай гарадской суполкі ТБМ. Памёр у 1997 годзе.

Валянціна Крук узначаліла гарадское аб'яднанне 12 траўня 2006 года і займала пасаду старшыні на працягу больш як дзесяці год. Пад яе кіраўніцтвам суполка ТБМ дасягнула найвышэйшага росквіту, была праведзеная безліч самых разнастайных імпрэз, рэалізаваны шэраг праектаў. У складзе Рэспубліканскай Рады Валянціна Крук з кастрычніка 2008 года. Доўгі час працавала дырэктарам Цэнтра рамёстваў і нацыянальных культур. Сёння Валянціна Іосіфаўна з'яўляецца намеснікам старшыні Полацкага гарадскога аб'яднання ТБМ.

30 кастрычніка 2016 г. на справаздачна-выб арчым сходзе старшынёй абраны Ігар Палынскі, журналіст, рэдактар тэлеканала «Саммит+ТВ», пазаштатны карэспандэнт Зялёнага партала, лідар рок-гурта «Sumarok».

Аб'яднанне мае пасведчанне №61 аб дзяржаўнай рэгістрацыі і юрыдычны адрас: вул.Ніжне-Пакроў ская, 27, г. Полацк, Цэнтр рамёстваў і нацыянальных культур.

Кантактная інфармацыя

Ігар Палынскі, старшыня Полацкага гарадскога аб'яднання ГА «Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны».

Тэлефон: +375(33)366-81-81.

E-mail: poltbm@gmail.com, i.palynski@gmail .com.

Сваю гісторыю раённая арганізацыя пачала адлічваць з верасня 1989 г.

Першым старшынём Рады ТБМ Савецкага раёна на ўстаноўчым сходзе быў абраны Алег Анатольевіч Трусаў, які тады працаваў у сістэме беларускай рэстаўрацыі і быў загадчыкам аддзела комплексных гісторыка-археалагічных даследаванняў.

Арганізацыя, дзе працаваў А.Трусаў, знаходзілася тады на вул. М. Горкага (зараз вуліца Максіма Багдановіча) на тэрыторыі Савецкага раёна Мінска. У першую Раду ўвайшлі настаўнікі, журналісты, выкладчыкі Політэхнічнага інстытута і БДУ, прадстаўнікі творчай інтэлігенцыі. Неўзабаве арганізацыя была зарэгістраваная, была зроблена пячатка і адкрыты рахунак у банку.

Адной з першых важных падзей у жыцці арганізацыі быў актыўны ўдзел у выбарах у Вярхоўны Савет БССР, якія праходзілі ў пачатку 1990 года. Рада вылучыла сваіх кандыдатаў у Вярхоўны Савет і раённы савет народных дэпутатаў. Самае вялікае змаганне ішло на выбарах у ВС БССР. Туды быў вылучаны кандыдатам кіраўнік Рады, кандыдат гістарычных навук Алег Трусаў, які ў той час уваходзіў у Аргкамітэт па стварэнні БНФ. Яго выбарчай камандай кіраваў вядомы беларускі кінарэжысёр Уладзімір Колас. У гэту каманду ўвайшлі выкладчыкі і настаўнікі, а таксама патрыятычная беларуская моладзь – прыхільнікі БНФ. Было вырашана весці вусную агітацыю толькі па-беларуску. Таксама па-беларуску была зроблена большая частка агітацыйных матэрыялаў, якія актыўна разыходзіліся на пікетах і сустрэчах падчас выбарчай кампаніі. У першым туры на тэрыторыі 33-й Мірашнічэнкаўскай акругі (гэта частка Зялёнага Лугу, што непасрэдна мяжуе з Курапатамі) было зарэгістравана 8 кандыдатаў. Алег Трусаў трапіў у другі тур выбараў, які адбыўся ў сакавіку 1990 г. разам з намеснікам міністра ўнутраных спраў БССР генералам Кавалёвым. У выніку ўдалося перамагчы: А. Трусаў набраў 50,1% галасоў выбаршчыкаў і стаў народным дэпутатам БССР, але кіраўніцтва Радай ТБМ у раёне не пакінуў. Ён узначальваў арганізацыю да вясны 1997 г.

Яшчэ адной важнай справай гэтай раённай арганізацыі ТБМ было стварэнне нядзельнага гуманітарнага ліцэя для дзяцей і дарослых (завочнае аддзяленне) на чале з Уладзімірам Коласам. Неўзабаве Беларускі гуманітарны ліцэй стаў дзяржаўнай установай і атрымаў будынак у цэнтры горада. У студзені 2015 г. ён урачыста адзначыў сваё 25-годдзе.

Сябры ТБМ Савецкага раёна ў свой час актыўна ўключыліся ў збор подпісаў за перайменаванне вуліцы М.Горкага, якая часткова праходзіла па тэрыторыі Савецкага раёна, у вуліцу Максіма Багдановіча (дарэчы, на гэтай вуліцы некалі стаяў дом, дзе пэўны час жыў знакаміты паэт) з нагоды яго стогадовага юбілею. У 1991 годзе вуліца імя М.Горкага была пераназвана ў вуліцу імя Максіма Багдановіча. Сябры арганізацыі таксама сабралі шмат подпісаў за адкрыццё Нацыянальнага ўніверсітэта.

На другім з'ездзе ТБМ 14-15 чэрвеня 1991 года кіраўнік Рады ТБМ Савецкага раёна Алег Трусаў увайшоў першы раз у склад Рэспубліканскай Рады ТБМ. 24 лютага 1994 года ў памяшканні Беларускай політэхнічнай акадэміі адбылася канферэнцыя Рады ТБМ Савецкага раёна, на якой было разгледжана пытанне аб выкананні ў раёне Закона "Аб мовах". Старшынём Рады зноў абралі А.Трусава. На гэтым паседжанні быў прыняты зварот наконт беларускага правапісу, які быў надрукаваны ў газеце "Наша слова".

11 красавіка 1995 г. кіраўнік Рады ТБМ Савецкага раёна, дэпутат ВС Беларусі, намеснік старшыні камісіі ВС ХІІ склікання па адукацыі, культуры і захаванні гістарычнай спадчыны прыняў удзел у галадоўцы ў зале Вярхоўнага Савета, пратэстуючы супраць рэферэндуму, у якім беларуская мова фактычна страчвала статус дзяржаўнай.

12 сакавіка 1997 г. на 2-м з'ездзе ТБМ Алег Трусаў быў абраны намеснікам старшыні Рэспубліканскай Рады ТБМ Генадзя Бураўкіна і неўзабаве склаў з сябе абавязкі старшыні Рады ТБМ Савецкага раёна.

На працягу ўсях 25-гадоў дзейнасці ТБМ Савецкага раёна яднала ў сваіх шэрагах актыўных, неабыякавых людзей, якія ў розных сферах сваёй дзейнасці пашыралі беларускую мову. Тут трэба згадаць легендарную фірму "Сотвар", якая займалася перакладам на беларускую мову фільмаў, мультфільмаў. Сябры аднайменнай суполкі, як і асобныя прапрымальнікі, падтрымлівалі і да гэтага часу падтрымліваюць арганізацыю матэрыяльна.

На тэрыторыі раёна дзейнічалі суполкі ў розных рэдакцыях газет і часопісаў: газеты "Раніца", часопіса "Бярозка" і інш. Пасля таго, як былі зачынены выданні, суполкі спынілі сваё існаванне, аднак асобныя сябры не перапынялі сваю дзейнасць у Таварыстве беларускай мовы.

У 2000-м годзе арганізацыю ўзначаліў Аляксей Галіч, фалькларыст, музыка. Пры яго непасрэдным удзеле адбываліся розныя імпрэзы: Каляды на агульнай сядзібе ТБМ, танцавальныя вечарынкі ў "Жар-птушцы" і інш.

У адпаведнасці з патрабаваннем органаў улады і жыццёвай неабходнасцю раённая структура ТБМ была перарэгістравана ў Адміністрацыі Савецкага раёна г. Мінска, аб чым было выдадзена пасведчанне № 236 ад 14 верасня 2001 г.

У 2000-м годзе была створана суполка "Рэфармацыя", кіраўніком якой і да сёння з'яўляецца Аляксей Фралоў, вядомы музыка, краязнавец, экскурсавод. У 2004 г. пачала дзейнічаць Курапацкая суполка "Крыж пакут". У гімназіі № 23 была створана юначая секцыя, пэўны час актыўную дзейнасць праводзіла суполка "Калекцыянер", а таксама "Крывіцкая пагоня", "Гарт" і іншыя.

Самыя актыўныя суполкі – "Зялёны Луг-7" на чале з Уладзімірам Цярохіным, "Каляднікі".

На сёння ў арганізацыі толькі па базе звестак налічваецца 117 сяброў. У рэальнасці іх значна больш.

Кантактная інфармацыя

Аляксей Галіч, старшыня суполкі ГА "Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны" Савецкага раёна г. Мінска:

Кантактны тэлефон: (8029) 571-09-38.

Бешанковіцкая суполка ТБМ была створана ў сакавіку 1999 г. Старшынёй арганізацыі выбралі Валянціну Гракун. Арганізацыя працавала вельмі актыўна. Арганізацыя Бешанковіцкага раёна з'яўляецца часткай вялікай арганізацыі ТБМ Віцебскай абласной арганізацыі. Яны праводзяць уласныя мерапрыемствы, а таксама актыўна ўдзельнічаюць у справах сваёй абласной арганізацыі.

Сёння старшынёй арганізацыі ТБМ Бешанковіцкага раёна з'яўляецца Наталля Бондар.

Так, у траўні 1999 года Бешанковіцкая арганізацыя падрыхтавала да друку і выдала зборнік вершаў сябра ТБМ Алеся Бабаева "Ля вогнішча".

У жніўні 1999 г. выйшаў у свет першы нумар інфармацыйна-публіцыстычнага бюлетэня Бешанковіцкай суполкі ТБМ "Кардон". У гэты перыяд органы ўлады па ўсёй краіне распачалі працу з такой мэтай, каб грамадскія арганізацыі станавіліся на ўлік.

29 сакавіка 2000 г. па рашэнні райвыканкама Бешанковіцкая суполка ТБМ была пастаўлена на ўлік.

Сябры арганізацыі працягвалі выдавецкую дзейнасць, справядліва надаючы ёй важнае значэнне. У сакавіку 2000 г. з ініцыятывы і пры падтрымцы Бешанковіцкай суполкі ТБМ (старшыня Валянціна Гракун) і Віцебскага аддзялення Фонда імя Льва Сапегі была заснавана "Школьная газета", першы нумар якой выдалі ў гэтым жа месяцы.

Як і многія структуры нашай вялікай арганізацыі сябры ТБМ Бешанковіцкага раёна ладзілі культурніцкія імпрэзы. 31 траўня ў Бешанковіцкім раённым Доме культуры суполка арганізавала сустрэчу з народным паэтам Рыгорам Барадуліным, бардам Алесем Камоцкім і старшынём Віцебскай абласной рады ТБМ Іосіфам Навумчыкам.

У 2005 г. 19 чэрвеня сябры Таварыства Бешанковіцкага раёна прынялі ўдзел у паездцы на радзіму Васіля Быкава – вёску Бычкі, дзе сустрэліся з сястрой пісьменніка Валянцінай і мясцовымі жыхарамі, а таксама арганізавалі літаратурныя чытанні, прысвечаныя духоўнай і літаратурнай спадчыне Васіля Быкава. Такія імпрэзы становяцца традыцыйнымі, штогадовымі, яны перарастаюць у Літаратурныя чытанні, становяцца больш масавымі. Сябры ТБМ Бешанковіцкага раёна стала прымаюць у іх удзел. Як напрыклад, 19 чэрвеня 2010 г.

Справаздачу пра сваю дзейнасць сябры арганізацыі друкуюць у "Нашым слове". Так, за 5 красавіка 2006 г. на старонках газеты можна знайсці матэрыялы пра зробленае ў папярэднія гады.

Арганізацыя Бешанковіцкага раёна з'яўляецца часткай вялікай арганізацыі ТБМ Віцебскай абласной арганізацыі. Яны праводзяць уласныя мерапрыемствы, а таксама актыўна ўдзельнічаюць у справах сваёй абласной арганізацыі. Так, 30 сакавіка 2014 г. сябры Бешанковіцкага ТБМ прымалі ўдзел у справаздачна-выбарнай канферэнцыі ТБМ Віцебскай вобласці, на якой вылучылі на з'езд ТБМ Станкевіча Георгія Мікалаевіча ад сваёй арганізацыі.

Старшынёй арганізацыі ТБМ Бешанковіцкага раёна з'яўляецца Наталля Бондар.

Кантактная інфармацыя

Наталля Бондар, старшыня Бешанковіцкай раённай арганізацыі ГА "Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны"

Пінская раённая арганізацыя ТБМ актыўна дзейнічала ужо ў пачатку 90-х гадоў.

29 сакавіка 1990 г. у Брэсцкай вобласці налічвалася 6 раённых і гарадскіх радаў. Праз год, на канец траўня 1991 г. у Сакратарыяце ТБМ па Брэсцкай вобласці было зарэгістравана ўжо 7 раённых радаў.

У пачатку 90-х гадоў усе арганізацыі ТБМ шмат увагі надавалі пытанню адукацыі на роднай беларускай мове. З гэтай прычыны рэгулярна ладзіліся круглыя сталы, канферэнцыі. Гэтыя мерапрыемствы, як правіла, падтрымлівалі дзяржаўныя органы. Так, 24-25 верасня ў Брэсце адбылася Рэспубліканская навуковая канферэнцыя, арганізаваная "ТБМ імя Францішка Скарыны" і Міністэрствам адукацыі, прысвечаная беларускамоўнаму выкладанню навучальных дысцыплін у ВНУ.

У чэрвені 1996 г. Пінскія рэгіянальныя арганізацыі ТБМ і ТБШ правялі сумеснае паседжанне па пытанні стану беларускай мовы ў горадзе. Вынікам паседжання стала прыняццё заявы "Аб праблеме падрыхтоўкі нацыянальных кадраў у Рэспубліцы Беларусь".

14-15 верасня Брэсцкая абласная арганізацыя ТБМ (кіраўнік Сяргей Яцкевіч) зладзіла міжнародную канферэнцыю "Нацыянальная адукацыя і полікультурная парадыгма", у якой бралі ўдзел і рэгіянальныя структуры.

У 1998 г. Брэсцкая абласная арганізацыя ТБМ правяла міжнародную канферэнцыю на тэму "Адукацыя дыяспар".

У пачатку 2000-х гадоў праходзіла чарговая перарэгістрацыя грамадскіх арганізацый і іх структур. У 2001-м годзе сябры Пінскай раённай арганізацыі правялі сход і вырашылі акывізаваць дзейнасць арганізацыі. Старшынёй раённай арганізацыі быў абраны Гук Уладзімір Пятровіч. Арганізацыя гуртавала ў сваіх шэрагах сяброў, якія належаць да розных суполак, што існуюць у наступных населеных пунктах:

1) у в. Бобрык

2) у в. Ліпнікі

3) у в. Малая Плотніца.

22 лютага 2002 года рашэннем Пінскага раённага выканаўчага камітэта Пінская раённая арганізацыя ТБМ была афіцыйна зарэгістравана.

На працягу ўсяго перыяду сябры арганізацыі імкнуліся прымаць удзел як у дзейнасці ТБМ Брэсцкай вобласці, так і ўсёй рэспубліканскай арганізацыі. Акрамя таго, час ад часу наладжвалі свае мерапрыемствы. Пэўнае ўяўленне пра іх дзейнасць дае наступны кароткі пералік спраў.

У 2000 г. Пінская гарадская арганізацыя зладзіла паседжанне з нагоды 10-годдзя прыняцця Закона "Аб мовах у Рэспубліцы Беларусь".

2001 г. У чэрвені суполка сяброў ТБМ, што ў вёсцы М. Плотніца Пінскага раёна ў дзень Святой Тройцы зладзіла, як і кожны год, свята роднай вёсцы і роднай мовы. У 2003 годзе на з'ездзе ТБМ быў абраны прадстаўніком ад Пінска ў Рэспубліканскую Раду Мацкевіч Васіль.

У 2004 г. быў падрыхтаваны Альпенскі дыялектны слоўнік, матэрыялы для якога сабралі вучні 7-9 кл. Альпенскай школы пад кіраўніцтвам свайго настаўніка.

У 2010 г. у Пінскім раёне была праведзена ІІІ Агульнанацыянальная дыктоўка. Мерапрыемства адбывалася ў 15 сярэдніх і базавых школах раёна. Да акцыі далучыліся таксама дарослыя. Дыктоўку пісалі ў Мала-Плотніцкім лясніцтве, а яшчэ ў Лагішынскай бальніцы.

Узначальвае Пінскую раённую арганізацыю ТБМ Уладзімір Гук.

Кантактная інфармацыя

Уладзімір Гук, старшыня Пінскай раённай арганізацыі ТБМ. Кантакты: в. Бобрык, вул. Чапаева, 44, Пінскі раён, Брэсцкая вобласць, 225743

Салігорская гарадская арганізацыя ГА "Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны" была заснаваная – 11 траўня 1990 года.

Колькасць сяброў Салігорскай гарадской арганізацыі ГА "ТБМ імя Ф. Скарыны" складала:

- на 01.05.1999 года – 25,

- на 1.07.2001 года – 36,

- на 1.10.2003 года – 34,

- на 1.12. 2007 года – 27,

- на 1.01.2012 года-35,

- на 11.05.2015 года – 41 чалавек.

Старшынямі Салігорскай гарадской арганізацыі ГА "ТБМ імя Ф. Скарыны" з'яўляліся:

Марыя Сцяпанаўна Мацюкевіч: 1990 – 2003 гг.,

Алег Мікалаевіч Борын: 2003 – 2006 гг.,

Віталь Віктаравіч Дзінгілеўскі: 2006 – 2011 гг.,

Мікалай Лазаравіч Шаравар: 2011 – 2015 гг.,

Уладзімір Генадзьевіч Масакоўскі з 20 лютага 2015 года.

Сёння старшыня Салігорскай гарадской арганізацыі ТБМ Уладзімір Масакоўскі (у шэрагах ТБМ з 1 снежня 1989 года, быў выбраны старшынёй першай у Салігорску суполкі ТБМ ЗРУ ВА "Беларуськалій", якая ў траўні 1990 года ўвайшла ў склад створанай Салігорскай рэгіянальнай арганізацыі ТБМ імя Ф. Скарыны).

За час існавання Салігорскай гарадской арганізацыі", з 1989 года па 2015 год, розная інфармацыя пра навіны арганізацыі была надрукаваная ў салігорскіх газетах "Шахцёр" і "Калійшчык Салігорска", у інфармацыйным бюлетні "Салідарнасць" і ў газеце ТБМ "Наша слова".

У 1994-1995 гг. Салігорская раённа-гарадская рада ТБМ імя Ф. Скарыны выдавала газету "Рагнеда" накладам 999 асобнікаў і распаўсюджвала яе ў Салігорску і Салігорскім раёне. Рэдактарам была Марыя Мацюкевіч.

11 траўня 2015 года ў горадзе Салігорску адбыўся ўрачысты сход з нагоды 25-ай гадавіны з дня стварэння Салігорскай гарадской арганізацыі ГА "ТБМ імя Ф. Скарыны". У ліку гасцей былі – першы намеснік старшыні ГА "ТБМ імя Ф. Скарыны" Алена Анісім і старшыня Менскай абласной і Слуцкай гарадской арганізацый ТБМ Мікалай Курыльчык.

Удзельнікі сходу хвілінай маўчання ўшанавалі памяць 14 рупліўцаў нацыянальнага Адраджэння, якія актыўна працавалі дзеля росквіту роднай мовы і культуры на прыканцы 80-ых і пачатку 90-ых гадоў 20-га стагоддзя і зарань пайшлі з жыцця. У іх ліку і старшыня Салігорскай рэгіянальнай арганізацыі ТБМ імя Ф. Скарыны з 1990 па 2003 гады Марыя Мацюкевіч, былы старшыня салігорскай арганізацыі ТБМ Алег Борын, мастак, удзельнік дэмакратычных акцый у Менску.

Кантактная інфармацыя

Старшыня Салігорскай гарадской арганізацыі ТБМ Уладзімір Масакоўскі: маб. тэл. +375 (29) 815-60-31.

Валожынская арганізацыя ТБМ пачала працаваць у 1990-ыя гады. Аднавіла сваю дзейнасць і была зарэгістравана ў 2004 г. Колькасць сяброў - 10 чалавек. Старшыня - Людвіка Таўгень.

Кантактная інфармацыя

Тэл. гар. 017-72-55877; A1 +375 29 7727042 - Таўгень Людвіка,

гар. 017-72-65803; МТС +375 29 278-00-58 - Сівы Сяргей.